ДОТООДЫН ОРЛОГЫГ ХАМГААЛАХ НЬ – МОНГОЛ УЛСЫН ДАВХАР ТАТВАРЫН ГЭРЭЭНИЙ ЗАГВАР

May 29, 2012 · Нийтэлсэн: · Сэтгэгдэл үлдээх   Post to Twitter

ТАЙЛБАР: http://www.iltod.gov.mn цахим хуудсаар нийтлэгдэж байгаа албажуулаагүй баримт бичиг нь Монгол Улсын Сангийн яамны албан ёсны байр суурийг илэрхийлэхгүй. Мэдээллийг төсвийн ил тод байдлыг хангах, төсвийн талаарх мэдээллийг олон нийтэд шуурхай, ил тод хүргэх арга хэмжээний хүрээнд нийтэлсэн болно.

Тус тайлан нь Монгол Улсын удирдах байгууллагуудын (“ТТ-г хүлээн авагч”) хүсэлтээр Олон Улсын Валютын Сангийн (ОУВС) ажилтнуудаас тэдэнд өгсөн мэргэжлийн зөвлөгөөг бүрдүүлнэ. ТТ-г хүлээн авагч тусгайлан хориглоогүй бол ОУВС нь уг тайланг (бүхлээр буюу хэсэгчлэн) эсвэл түүний хураангуйнуудыг ОУВС-ийн Гүйцэтгэх Захирлууд, тэдгээрийн ажилтнуудын зэрэгцээ ТТ-г хүлээн авагчийн эрхлэх асуудлын хүрээний агентлаг, харъяа байгууллагууд, хүсэлт гаргасан тохиолдолд сонирхлын хүндэтгэх үндэслэл бүхий Дэлхийн Банкны ажилтнууд, бусад техникийн туслалцаа үзүүлэгчид болон доноруудад нийтэлж болно (Техникийн туслалцааны тухай мэдээллийн нийтлэлийн талаар баримтлах Үйл ажиллагааны Удирдамжийг —

http://www.imf.org/external/np/pp/eng/2009/040609.pdf). хаягаар үзнэ үү).

Тус тайланг (бүхлээр буюу хэсэгчлэн) эсвэл түүний хураангуйнуудыг ОУВС, ТТ-г хүлээн авагчийн эрхлэх асуудлын хүрээний агентлаг, харъяа байгууллагууд, сонирхлын хүндэтгэх үндэслэл бүхий Дэлхийн Банкны ажилтнууд, бусад техникийн туслалцаа үзүүлэгчид болон доноруудаас өөр хөндлөнгийн этгээдэд нийтлэхийн тулд ТТ-г хүлээн авагч болон ОУВС-ийн Хуулийн Газраас тодорхой зөвшөөрөл авах ёстой болно.

Зөвхөн албан хэрэгцээнд

Тайлангийн төсөл

I.   Танилцуулга

А. Өмнөх мэдээлэл

  1. Монгол Улсын удирдах байгууллагууд олон улсын татварын төлөвлөлтийн асуудлуудтай улам ихээр тулгарч байна. Уул уурхайн олборлолтын салбар дахь үйл ажиллагаа нэмэгдэж байгаа тул гадаадын хөрөнгө оруулагчид татварын нийт дарамтаа аль болох багасгахын тулд Монгол Улсад хийх хөрөнгө оруулалтын бүтцээ анхаарал болгоомжтой төлөвлөж байна. Гол хөрөнгө оруулагчид нь Канад, Хятад болон Орос Улсад байнга оршин суугч үндэстэн дамнасан компаниуд байна. Үндэстэн дамнасан компаниуд татварын нийт дарамтаа багасгахын тулд завсрын компаниудыг үүсгэн байгуулах замаар ДТГ-ний дэлхий нийтийн сүлжээг ашиглах нь түгээмэл туршлага болжээ.
  2. Сүүлийн хорин жилийн хугацаанд Монгол Улс нь 30 гаруй ДТГ-г хэлэлцэн тохирч, хүчин төгөлдөр болгосон ажээ. Товч жагсаалтыг Хавсралт 1-д үзүүлсэн болно. Эдгээр ДТГ-нүүд нь нэлэнхүйдээ НҮБ-ын Давхар татварын конвенцийн загварыг (“НҮБ-ын загвар”) дагасан байна. НҮБ-ын загвар нь татварын эрхүүдийг эх үүсвэр болон байнга оршин суудаг улсуудын хооронд хуваасан заалтуудыг агуулдаг. НҮБ-ын загвар нь ОУЭЗХАХБ-ын загвар гэрээтэй харьцуулахад эх үүсвэр улс оронд татварын эрхүүдийг илүүтэйгээр олгодог. Олон улсын ихэнх харилцаанд Монгол Улс нь одоогоор эх үүсвэр улс болж байна. Гэвч цөөн хэдэн жилийн дараа эрдэс баялгийн хайгуулын үйл ажиллагаа эрчимжихийн хамтаар энэ нь  өөрчлөгдөж болзошгүй ба Монгол Улс иргэддээ тогтвортой баялгийг бий болгохын тулд нөөцөө ашиглаж төрийн өмчийн хөрөнгө оруулалтын сан байгуулах болно.
  3. Гэвч зарим ДТГ-нүүд Монгол Улсад эх үүсвэртэй татварыг их хэмжээгээр багасгах боломжийг бусад улсын байнга оршин суугчдад олгосон таатай нөхцөлүүдийг агуулж байгаа тул Монгол Улсын ДТГ-ний одоогийн сүлжээ нь олон улсын татварын төлөвлөлтөнд өртөж байна. Тухайлбал, зарим тохиолдолд Монгол Улсын ноогдол ашиг, хүү, эрхийн шимтгэл, техникийн үйлчилгээний төлбөр болон түрээсийн төлбөрт ногдуулдаг суутган татварыг хязгаарласан буюу бүр хориглосон байна. Мөн уул уурхайн тусгай зөвшөөрлийг шууд бусаар шилжүүлж олсон олзод Монгол Улс татвар ногдуулж чадахгүй тохиолдол байна. Ихэнх ДТГ-ний дагуу багш нарын ажиллаж олсон орлогыг дор хаяж хоёр жилийн хугацаанд татвараас чөлөөлж байна.
  4. Удирдах байгууллагууд ДТГ-ний сүлжээнд нь үнэлгээ хийж, сул талуудыг тодорхойлон, ДТГ-нүүдийг ирээдүйд сайжруулах санал зөвлөмж өгөхийг хүссэн болно. Энэхүү тайлан нь тэдгээрийн ДТГ-ний одоогийн сүлжээний гол заалтуудыг тоймлож, шинжилгээ дүгнэлт хийн, Монгол Улсын татварын суурийг хамгаалах саналуудыг өгөх болно.

Б. Гэрээг (дахин) хэлэлцэн тохирох

  1. Монгол Улсын удирдах байгууллагууд нь бүх ДТГ-г цуцлан, худалдааны хэмжээ болон эдийн засгийн харилцаан дахь уялдаа ач холбогдолд үндэслэн, улс орнуудтай ДТГ-ний шинэ сүлжээг байгуулж эхлэх асуудлыг авч үзэж байгаа болно.  Монгол Улсын бүх ДТГ-нүүд нь таваас доошгүй жил хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа тул тэдгээрийг цуцлах боломжтой байна. Гэхдээ дараачийн хуанлийн жилийн эхнээс ДТГ-нүүдийг цуцлахын тулд өмнөх жилийнх нь 6 дугаар сарын 30-ны өдрийн дотор дипломат шугамаар мэдэгдэл өгөх шаардлагатай. Кувэйт болон Арабын Нэгдсэн Эмират Улстай байгуулсан гэрээнүүд арай өөр хэллэгтэй ба эдгээр ДТГ-нүүдийг дахин 5 жилээр сунгаж, зөвхөн тэрхүү сунгасан хугацаа дууссаны дараагаар цуцлаж болно гэсэн утгатай байна.
  2. Хэрэв ДТГ-ний (түүний хэсгийн) заалтууд Монгол Улсад муугаар нөлөөлөх боломжтой бол ДТГ-ний цуцлалтыг Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсыг дахин хэлэлцэн тохиролцоход хүргэх эцсийн арга болгож ашиглах хэрэгтэй. Одоогийн нөхцөл байдалд Монгол Улсын татварын суурийг хангалттай хэмжээнд хамгаалахгүй байгаа цөөн хэдэн ДТГ-г л муугаар нөлөөлөх боломжтой гэж үзэж болно. Зарим ДТГ-нүүдэд дотоодын хууль тогтоомжид орсон өөрчлөлтүүдийн (тухайлбал, хайгуул ба ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг шууд бусаар шилжүүлсний орлогод ногдуулах татварыг нэвтрүүлсэн) улмаас нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлагатай байна. Ийм нэмэлт, өөрчлөлтийг нэмэлт протоколыг хэлэлцэн тохиролцох замаар мөн хийж болно. Ихэнх ДТГ-нүүд нь хэдийгээр санал болгосон Монгол Улсын ДТГ-ний загвараас (Бүлэг III-ыг үзнэ үү) бага зэрэг өөр боловч даруй арга хэмжээ авах шаардлагагүй байна. Хавсралт 1 –д Монгол Улсын одоогийн ДТГ-ний сүлжээг харуулсан болно.ДТГ-нүүдийг шинээр буюу дахин хэлэлцэн тохиролцоход олон улсын татварын гэрээний бодлогыг (өөрөөр хэлбэл, ДТГ-ний загвар хэлбэрээр) боловсруулаад зогсохгүй Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсын дотоодын татварын системийн талаарх нарийн мэдээлэлтэй байхыг шаарддаг.
  3. ДТГ-ний тааламжтай заалт болон нөгөө Улсад дотоодын татварыг хэрхэн ногдуулж байгаагаас хамааран олон улсын татварын төлөвлөлт голчлон хийгддэг. Татварын бусад системүүдийн талаар мэдээлэл авахад хэцүүгээс гадна түүнийг ялангуяа олон улсын харилцааны төвшинд ойлгоход ярвигтай бөгөөд өндөр мэргэжлийн мэдлэг шаардах нь олонтаа байдаг. Энэхүү мэдээллийг авахын тулд олон улсын татварын туршлагатай хуульчид болон гэрээний хэлэлцээр хийгчдээс техникийн туслалцаа авахыг зөвлөж байна.

Зөвлөмжүүд

  • Монгол Улс ДТГ-ний сүлжээгээ засварлахдаа одоо байгаа ДТГ-нүүдийг сонгож (дахин) хэлэлцэн тохирох ба/буюу нэмэлт, өөрчлөлт оруулах замаар ялгавартай байдлаар хандах хэрэгтэй;
  • Монгол Улс Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсын дотоодын татварын хууль тогтоомжийн талаар мэдээлэл авч, хэлэлцээрийн бодит үйл явцад туслуулах зорилгоор олон улсын татварын туршлагатай хуульч ба гэрээний хэлэлцээр хийгчийг хөлслөн авах хэрэгтэй.

 

II.   Одоо байгаа татварын гэрээний сүлжээнд үнэлэлт өгөх нь

  1. Монгол Улсын татварын гэрээний одоогийн сүлжээ нь нэлэнхүйдээ НҮБ-ын загварт үндэслэсэн байна. ДТГ-нүүд ялангуяа нөөц баялаг ихтэй улсын хувьд МонголУлсын хөгжилд таагүй нөлөөлж болох янз бүрийн заалтуудыг агуулсан байна.  Энэхүү бүлэгт одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа татварын гэрээнүүдийн хамгийн чухал заалтуудыг тоймлон авч үзэн, тэдгээрийн давуу болон сул талд шинжилгээ хийж, сайжруулах саналуудыг өгсөн болно.

А.        Аж ахуйн үйл ажиллагааны орлого

Дотоод дахь татварын ногдуулалт

  1. Монгол Улсад аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байнга оршин суугч бус татвар төлөгчид төлөөлөгчийн газарт (“ТГ”) нь хамаарах ашгаасаа Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар (ААНОАТ) төлнө.  ААНОАТ-ын хуулийн 5 дугаар зүйлд таван төрлийн төлөөлөгчийн газар тусгагдсан байна. Үүнд:

(1) аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн явуулахад байнгын байрлал шаарддаг ердийн ТГ;

(2) барилгын талбай, барилга байгууламж, угсралт суурилуулалтын болон түүнтэй холбоотой удирдлага хяналтын үйл ажиллагаа 12 сарын туршид зургаан сараас дээш хугацаагаар үргэлжилсэн тохиолдолд байна гэж үзэх барилгын ТГ;

(3) тодорхой үйлчилгээ 12 сарын туршид нийтдээ гурван сараас дээш хугацаагаар үргэлжилсэн тохиолдолд орших үйлчилгээний ТГ (дор үзнэ үү);

(4) бие даасан эрх бүхий төлөөлөгчөөс бусад этгээд гадаад эдийн засгийн аж ахуйн нэгжийн өмнөөс Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулдаг буюу бараа буюу эд агуурсын нөөцийг хадгалж, тухайн аж ахуйн нэгжийн өмнөөс бараа буюу эд агуурсыг тухайн нөөцөөс тогтмол нийлүүлдэг тохиолдолд орших aгентын-ТГ; болон

(5) гадаадын даатгалын аж ахуйн нэгж давхар даатгалаас бусад тохиолдолд бие даасан эрх бүхий төлөөлөгчөөс бусад этгээдээр дамжуулан Монгол Улсад даатгалын шимтгэл хурааж эсвэл Монгол Улс дахь эрсдэлийн даатгал хийж байгаа тохиолдолд орших даатгалын ТГ.

2. Монгол Улсад орших төлөөлөгчийн газарт хамаарах ашгийг байнга оршин суугч аж ахуйн нэгжийнхтэй адилхан байдлаар тодорхойлж, татвар ногдуулдаг. Дотоодын ашгийг тодорхойлох дүрэм нь байнга оршин суугч болон байнга оршин суугч бус аж ахуйн нэгжийн аль алинд хамаарч байна. Түүнчлэн, ААНОАТ нь холбоотой талуудын, үүний дотор төв ба төлөөлөгчийн газрын хоорондох ажил гүйлгээг шалгаж, татвар ногдуулах ашгийн хэмжээг залруулах (нэмэгдүүлэх эсвэл багасгах) эрхийг татварын удирдлагуудад олгосон заалтыг агуулсан байна.

ДТГ-гээрх ногдуулалт

  1. Бүх ДТГ-нүүд нь Монгол Улсын ААНОАТ-ын хуулийн тодорхойлолттой ижил ердийн төлөөлөгчийн газрын тодорхойлолтыг агуулсан байна. Энэ нь хэрэв ердийн ТГ дотоодын хууль тогтоомжийн дагуу үүсгэн байгуулагдсан бол Монгол Улсын ДТГ-нүүд тухайн ТГ-т хамаарах ашигт ногдуулах татварыг баталгаажуулж байна гэсэн үг юм.
  2. Бүх ДТГ-нүүд тодорхой заасан хугацаа өнгөрсөний дараа барилгын ТГ-ыг оршин байгаагаар үздэг заалтыг агуулжээ. Барилгын ТГ-ыг үүсгэн байгуулахад шаардагдах хугацаа нь 3 сараас 24 сарын хооронд хэлбэлзэж байна (Хүснэгт 1-ийг үзнэ үү). Энэхүү цаг хугацааны шалгуур нь барилгын талбай буюу төсөл бүрт хамаарч байна. Барилгын талбай нь гэрээлэгч этгээд барилга барих гэж буй улсад ажлаа, үүний дотор аливаа бэлтгэл ажлаа эхэлсэн өдрөөс эхлэн оршдог ба ажил дуусч, эсвэл түр зуур орхиж явах хүртэл оршсоор байдаг. Ажил түр зуур зогссон тохиолдолд барилгын талбайг оршихгүй болсон гэж үзэх ёсгүй. Улирлын чанартай болон бусад түр зуурын тасалдлуудыг барилгын талбайн насыг тодорхойлоход оруулж тооцох ёстой. Улирлын чанартай тасалдлуудад таагүй цаг агаараас хамаарсан тасалдал орно.

Хүснэгт 1. Барилгын төлөөлөгчийн газрыг оршиж байгаад тооцож эхлэхэд шаардагдах хугацаа

Хугацаа

(сар)

ДТГ-нүүд

3

Кувэйт

6

Бельги, Канад, Герман, Индонез, Итали, Люксембург, Mалайз, Сингапур, Швейцар ба Вьетнам улсууд

9

Энэтхэг Улс

12

Австри, Беларус, Болгар, Чех, Франц, Унгар, Казак, Өмнөд Солонгос, Хойд Солонгос, Kиргиз, Нидерланд, Польш, Украин ба Их Британи улсууд

18

Хятад ба Арабын Нэгдсэн Эмират улсууд

24

Орос ба Турк улсууд

© Олон Улсын Төсвийн Баримт Бичгийн Товчоо (IBFD)-ны татварын гэрээний мэдээллийн бааз 2012

3. Бүх ДТГ-нүүд нь бие даасан эрх бүхий төлөөлөгчийг тодорхойлолтоос нь хассан агентын ТГ-ыг байгуулах тухай заалтыг агуулж байна. Чех, Индонез, Люксембург, Малайз болон Украин улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд зөвхөн аль нэг этгээд гадаадын аж ахуйн нэгжийн өмчилдөг бараа буюу эд агуурсын нөөцийг хадгалж, түүнээсээ тухайн аж ахуйн нэгжийн өмнөөс бараа буюу эд агуурсыг үргэлж нийлүүлдэг тохиолдолд агентын ТГ-ыг байгуулах боломжийг тусгасан байна.

4. Цөөн хэдэн ДТГ-нд л даатгалын ТГ-ыг байгуулах тодорхой заалтыг оруулжээ. [1] Ихэнх ДТГ-ний дагуу гадаадын даатгалын компаниуд голчлон бие даасан бус төлөөлөгчийг ашиглан (агентын ТГ байгуулан) даатгалын шимтгэл хурааж байдгаас бусад тохиолдолд Монгол Улс тэдгээрийн хураасан шимтгэлд дотооддоо татвар ногдуулах эрхээ алдахаар байна.

Үнэлэлт

  1. Дотоодын хууль болон ДТГ-н дэх ердийн төлөөлөгчийн газрын тухай тодорхойлолтууд нь хоорондоо зөрүүгүй байна. Монгол Улс ДТГ-гээр зөвшөөрсөн байгаатай адилаар, дор хаяж заасан хугацаанд орших дүрмийг (өөрөөр хэлбэл төлөөлөгчийн газар) хэрэглэдэг ба байнга оршин суугч бус аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч компани болон хувь этгээдэд ААНОАТ болон ХАОАТ-ын хуульд заасан дүрмүүдийн дагуу татвараа ногдуулж чадна.
  2. Монгол Улсын ААНОАТ-ын хуульд зааснаар байнга оршин суугч бус этгээд 6 сараас дээш хугацаагаар үргэлжлэх барилгын үйл ажиллагаа эрхэлбэл төлөөлөгчийн газар оршиж буйд үздэг. Ихэнх ДТГ-нүүд илүү тааламжтай нөхцөлүүдийг агуулжээ. Учир нь тэдгээрийн дагуу Монгол Улсад төлөөлөгчийн газрыг оршиж байгаад үзэх хүртэл илүү урт хугацаа орохоор заасан байна. Хятад, Орос, Турк болон Арабын Нэгдсэн Эмират улсуудтай байгуулсан гэрээнүүд нь олон улсын жишигтэй харьцуулахад хэт тааламжтай нөхцөлтэй (өөрөөр хэлбэл, 12 сараас ч дээш хугацаатай) байна.
  3. Кувэйт Улстай байгуулсан гэрээ барилгын төлөөлөгчийн газрын хувьд 3 сарыг шаардаж байгаа тул хуулийн болзошгүй цоорхойг бий болгож байна.  Барилгын гүйцэтгэгч Монгол Улсад 3 сараас дээш боловч 6 сараас доош хугацаанд ажиллавал Монгол Улсад төлөөлөгчийн газартайд тооцогдоно. Кувэйт Улс татвар авах эрхийг Монгол Улсад өгсөн (өөрөөр хэлбэл 3 сарын дараа) тул тухайн барилгын үйл ажиллагаатай холбоотой ашигт татвар ногдуулахгүй. Гэвч Монгол Улс ААНОАТ-ын хуульд заасны дагуу энэхүү барилгын гүйцэтгэгчид татвар ногдуулах боломжгүй (барилгын үйл ажиллагааг 6 сар явуулсан байх шаардлагатай) байна.
  4. Агентын ТГ-ын хувьд дотоодын хууль тогтоомж болон ихэнх ДТГ-нүүд хоорондоо ялгаатай байна. Гадаад аж ахуйн нэгжийн өмнөөс бараа буюу эд агуурсын нөөцийг байнга хадгалж, бараа буюу эд агуурсыг тухайн нөөцөөс тогтмол нийлүүлдэг этгээд нь ихэнх ДТГ-ний дагуу төлөөлөгчийн газарт тооцогдохгүй байна. Монгол Улс нь ААНОАТ-ын хуулиар эдгээр этгээдэд хамааруулж болох ашигт татвар ногдуулах боломжгүй байна.
  5. Бүх ДТГ-нүүд холбоотой этгээдүүдийн хоорондох ажил гүйлгээнээс орсон ашгийг шалгах боломжийг Монгол Улсад олгосон үнэ шилжүүлэлтийн заалтыг агуулсан боловч хэд хэдэн ДТГ нь зохих тохируулга хийх үүргийг оруулаагүй байна. Бельги, Канад, Чех, Герман, Энэтхэг, Люксембург, Малайз, Польш, Сингапур, Украин ба Вьетнам улсуудтай байгуулсан гэрээнүүдэд ийм үүргийг оруулаагүй ба үүний улмаас олон улсын давхар татвар үүсч болзошгүй юм.

Зөвлөмжүүд

  • ДТГ-нүүд дэх агентын ТГ-ын тодорхойлолтыг нэг ижил болгож, гадаадын аж ахуйн нэгжийн өмнөөс бараа буюу эд агуурсын нөөцийг хадгалж, бараа буюу эд агуурсыг тухайн нөөцөөс тогтмол нийлүүлдэг этгээдийг багтааж оруулах хэрэгтэй;
  • Барилгын ТГ-ыг оршиж байгаад тооцох хугацаа нь ААНОАТ-ын хуульд заасан хугацаанаас (өөрөөр хэлбэл 6 сараас доош) богино байх ёсгүй ба уг хугацааг 12 сараар (өөрөөр хэлбэл, олон улсын жишгээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн хугацаа) хязгаарлахыг хичээх хэрэгтэй.

 

Б.        Үйлчилгээний орлого

Дотоод дахь татварын ногдуулалт

  1. Үйлчилгээ үзүүлэгч нь Монгол Улсад төлөөлөгчийн газраараа дамжуулан үйлчилгээ үзүүлдэг бол тухайн үйлчилгээний орлогод аж ахуйн нэгжийн ашгийн адилаар татвар ногдуулдаг. Дотоодын хууль тогтоомжид зааснаар аливаа 12 сарын туршид тасралтгүй эсвэл нийтдээ гурван сараас дээш хугацаагаар үргэлжлэх үйлчилгээ үзүүлсэн тохиолдолд төлөөлөгчийн газар оршиж байгаад тооцогдоно. Үйлчилгээний орлогыг тодорхойлохдоо аж ахуйн үйл ажиллагааны холбогдох зардлыг тооцоонд оруулж, 25 хувиар ААНОАТ ногдуулдаг (3 тэрбум төгрөг хүртэлх хэмжээний аж ахуйн үйл ажиллагааны ашигт 10 хувиар нэмэгдэх шатлалтай байдаг).
  2. Үйлчилгээ үзүүлэгч нь Монгол Улсад төлөөлөгчийн газаргүй боловч Монгол Улсад үйлчилгээ үзүүлбэл төлбөрт нь 20 хувийн суутган татвар ногдуулдаг. Техникийн, удирдлагын эсвэл зөвлөх үйлчилгээ үзүүлсэн тохиолдолд түүнийг хаана гүйцэтгэснээс үл хамааран Монгол Улс тэдгээр бүх төлбөрт 20 хувийн суутган татвар ногдуулж байна.

ДТГ-гээрх ногдуулалт

  1. Хэд хэдэн ДТГ-нд үйлчилгээг тодорхой заасан хугацаагаар үзүүлбэл төлөөлөгчийн газар (“үйлчилгээний ТГ”)[2] оршиж байгаад үзэж байна.  Эдгээр ДТГ-нүүдийн ихэнхэд нь зааснаар төлөөлөгчийн газарт тооцохын тулд үйлчилгээг аливаа 12 сарын туршид нийтдээ 6-гаас 12 сар үргэлжлэх хугацаанд үзүүлсэн байх шаардлагатай.  Хятад болон Арабын Нэгдсэн Эмират улсуудтай байгуулсан гэрээнүүд “үйлчилгээний ТГ”-ыг 18 сарын дараа л хүлээн зөвшөөрч байгаа тул хэт тааламжтай нөхцөлтэй байна. Индонез ба Кувэйт улсуудтай байгуулсан ДТГ-нд 3 сар гэсэн дотоодын дүрмийг баталсан байна. “Үйлчилгээний ТГ”-ыг оруулаагүй ДТГ-нүүдэд ердийн ТГ-ын утгаар ойлгохоос бусад тохиолдолд дотоодын дүрмийг хэрэглэх боломжгүй байна.
  2. Зарим ДТГ-нд Монгол Улс “техникийн үйлчилгээний төлбөр”-т хязгаарлагдмал хэмжээний (суутгасан эсвэл суутгаагүй ч) татвар ногдуулах эрхээ хамгаалсан байна. Канад, Малайз болон Вьетнам улсуудтай байгуулсан ДТГ-нд орлого бий болсон улсад дээд тал нь харгалзан 5, 10, 10 хувиар татвар ногдуулахыг зөвшөөрсөн тусгай заалтыг оруулжээ. Энэтхэг, Итали, Люксембург, Хойд Солонгос болон Нидерланд улсуудтай байгуулсан ДТГ-ний эрхийн шимтгэлийн тухай зүйлд орлого бий болсон улсад дээд тал нь харгалзан 15, 5, 10, 5 хувиар татвар ногдуулахыг зөвшөөрсөн техникийн үйлчилгээний төлбөрийн тухай тусдаа заалтыг оруулсан байна. Беларус Улстай байгуулсан ДТГ-нд “бусад орлого”-ын тухай заалт нь техникийн үйлчилгээний төлбөрт түүнийг бий болсон улсад нь дээд тал нь 10 хувиар татвар ногдуулах заалт оржээ.

Хайрцаг 1. “Техникийн үйлчилгээний төлбөр”-ийн тодорхойлолт

“Техникийн үйлчилгээний төлбөр” гэсэн нэр томъёонд техникийн, удирдлагын болон зөвлөлгөө үзүүлсэн аливаа үйлчилгээний төлбөрт төлбөр төлөгчийн ажилчдаас бусад аливаа этгээдэд төлж буй аливаа төрлийн төлбөрийг ойлгоно.

Үнэлэлт

  1. ДТГ-нүүдийн зөвхөн тал нь техникийн үйлчилгээний төлбөрт ногдуулах дотоодын татварыг ямар нэгэн байдлаар (өөрөөр хэлбэл, үйлчилгээний ТГ байгуулах эсвэл ийм төлбөр бий болсон улсад суутган татвар авахыг зөвшөөрөх замаар) хамгаалсан байна. Олон улсын туршлагад, орлого бий болсон улсад татварын суурийг бууруулж, татвар төлөхөөс зайлсхийхийн тулд техникийн үйлчилгээний төлбөрийг ашиглах нь олонтаа байдаг. Эдгээр төлбөрүүдэд татвар ногдуулах дотоодын хууль тогтоомжтой болох нь тэдгээрийг буруугаар ашиглах явдалтай тэмцэх үр дүнтэй арга хэмжээ болно. Ийм арга хэмжээг ДТГ-гээр бүрэн баталгаажуулах хэрэгтэй.

Зөвлөмжүүд

  • Бүх ДТГ-нүүд нь техникийн, удирдлагын буюу зөвлөх чанарын үйлчилгээний төлбөрт татвар (ААНОАТ эсвэл 20 хувийн суутган татвар) ногдуулах эрхийг Монгол Улсад олгосон заалтуудыг агуулах ёстой;
  • Аливаа 12 сарын туршид нийтдээ тодорхой заасан хугацаагаар үйлчилгээ үзүүлсний дараа үйлчилгээний ТГ байгуулах заалтыг ДТГ-нүүдэд оруулах хэрэгтэй. Ингэхдээ (олон улсын туршлагад нийцүүлэх үүднээс) дотоодод хэрэглэдэг 3 сар гэх хугацааг 6 сараас дээш болгож сунгах хэрэггүй;
  • Техникийн үйлчилгээний төлбөрт ногдуулах суутган татварыг баталгаажуулах тусдаа зүйлийг ДТГ-нүүдэд оруулах хэрэгтэй.  Ил тод бөгөөд тодорхой байх үүднээс дээр дурьдсанчлан тусдаа зүйл оруулж, “эрхийн шимтгэл”-ийн тодорхойлолтод техникийн үйлчилгээний төлбөрийг багтаахыг зөвлөж байна.

В.        Хөрөнгө оруулалтын орлого

Дотоод дахь татварын ногдуулалт

  1. Байнга оршин суугч бус татвар төлөгчдөд төлсөн ноогдол ашиг, хүү болон эрхийн шимтгэлд 20 хувийн суутган татвар ногдуулдаг.  Хэрэв тэдгээр төлбөрүүдийг байнга оршин суугч хувь этгээд буюу хуулийн этгээд болох татвар төлөгчдөд төлсөн бол 10 хувиар эцсийн суутган татвар ногдуулж байна.

ДТГ-гээрх ноогдол ашгийн татварын ногдуулалт

  1. Ихэнх ДТГ-нүүд ноогдол ашигт ногдуулах дотоодын суутган татварын хувь хэмжээг 10-аас 15 хувь болгож бууруулсан байна. Хэд хэдэн ДТГ-нд энэхүү хувь хэмжээг 5 хувь болгожээ (Хятад, Өмнөд Солонгос болон Кувэйт улсуудтай байгуулсан ДТГ). Арабын Нэгдсэн Эмират Улстай байгуулсан ДТГ-гээр бол орлого бий болсон улсад суутган татвар ногдуулах боломжгүй байна.
  2. Зарим ДТГ-нүүд шаардлага хангасан компаниудад төлсөн ноогдол ашигт ногдуулах дотоодын суутган татварын хувь хэмжээг бүр 5 хувь болгож бууруулсан байна.[3] Хэд хэдэн ДТГ-нд энэхүү хувь хэмжээг тэглэжээ (Нидерланд, Люксембург болон Кувэйт). Кувэйт болон Сингапур улсуудтай байгуулсан ДТГ-нд заасан тэг хувь хэмжээ нь төрийн өмчийн аж ахуйн нэгжүүдэд хамаатай байна.
  3. Аж ахуйн нэгжийг шаардлага хангасан гэж үзэх шалгуур нь хувь эзэмшилтийн хэмжээ ба/буюу чанараас хамаарч байна. Ихэнх ДТГ-нүүдэд компанийн цэвэр хөрөнгийн дор хаяж заасан хувийг шууд ба/буюу шууд бусаар эзэмшдэг байхыг шаарджээ. Харин цөөн хэдэн ДТГ-нд саналын эрхэд эзлэх хувиар нь (Канад болон Их Британи) тусгасан байна. Ердийн тохиолдолд цэвэр хөрөнгийн дор хаяж 10 хувийг эзэмшдэг байх шаардлагатай байдаг. Унгар, Люксембург, Сингапур болон Швейцар улсуудтай байгуулсан ДТГ-нд дор хаяж 25 хувь эзэмшдэг байхыг шаардаж байна. Итали ба Люксембург улсуудтай байгуулсан ДТГ-нд тэдгээр хувьцааг ноогдол ашиг тараахаас өмнө дор хаяж 12 сарын туршид эзэмшсэн байх ёстой гэсэн нэмэлт шаардлага тусгагдсан байна.

ДТГ-гээрх хүүгийн татвар ногдуулалт

  1. Ихэнх ДТГ-нүүд нь хүүд ногдуулах дотоодын суутган татварын хувь хэмжээг 10 хувь болгож бууруулсан байна. Кувэйт (5 хувь) болон Арабын Нэгдсэн Эмират (тэг хувь) улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүд бага хувь хэмжээтэй байгаа бол Энэтхэг Улстай байгуулсан ДТГ нь хүүгийн төлбөрт 15 хувиар суутган татвар ногдуулахыг зөвшөөрсөн байна. Засгийн газрын бонд болон Засгийн газрын баталгаа бүхий импорт/экспортын зориулалттай зээлийн хүүг суутган татвараас гол төлөв чөлөөлдөг. Зарим ДТГ-гээр банкны зээлийн хүүд мөн улам бууруулсан хувь хэмжээгээр татвар ногдуулж байна. Тухайлбал,  Бельги, Франц, Люксембург, Нидерланд болон Швейцар улсуудтай байгуулсан ДТГ-нд тэг хувийг хэрэглэж байгаа бол Сингапур Улстай байгуулсан ДТГ-нд 5 хувь, Их Британи Улстай байгуулсан ДТГ-нд 7 хувиар татвар авахаар заажээ.

ДТГ-гээрх эрхийн шимтгэлийн татвар ногдуулалт

  1. Ихэнх ДТГ-нүүд эрхийн шимтгэлд ногдуулах дотоодын суутган татварын хувь хэмжээг 5-аас 10 хувь болгож бууруулсан байна. Энэтхэг Улстай байгуулсан ДТГ 15 хувиар суутган татвар авахыг зөвшөөрч байгаа бол Орос Улстай байгуулсан ДТГ Хэлэлцэн тохирогч хоёр Улсын аль алиныг дотоодын суутган татвараа ногдуулахыг зөвшөөрчээ.
  2. Зарим ДТГ-нд үйлдвэр, худалдаа буюу шинжлэх ухааны тоног төхөөрөмжийг ашигласан буюу ашиглах эрх авсан тохиолдлыг “эрхийн шимтгэл”-ийн тодорхойлолтод оруулаагүй байна. [4] Энэ нь эдгээр төлбөрүүд хэрэг дээрээ түрээсийн төлбөрүүд бөгөөд 5 дугаар зүйл (төлөөлөгчийн газар) болон 7 дугаар зүйл (аж ахуйн үйл ажиллагааны ашиг)-д заасны дагуу аж ахуйн үйл ажиллагааны ашигт ногдуулах татварын дүрэмд захирагдах ёстой гэдгийг тодорхой болгохын тулд  ОУЭЗХАХБ-аас 1992 онд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт юм. Герман, Казак болон Нидерланд улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд радио болон телевизийн нэвтрүүлэгт ашигласан бичлэг буюу киног ашигласны буюу ашиглах эрхийн төлөөх төлбөрийг мөн аж ахуйн үйл ажиллагааны ашигт тооцохоор заажээ.

Хүснэгт 2. Орлого бий болсон улсад ногдуулах татварын хамгийн дээд хэмжээ

ДТГ

Ноогдол ашиг

Хүү

Эрхийн шимтгэл

Техникийн үйлчилгээний төлбөрүүд

 

Шаардлагыг үл хангасан

Шаардлагыг хангасан

 

 

 

Австри Улс

10

5

10

5/10

Беларус Улс

10

10

10

10

10

Бельги Улс

15

5

10

5

Болгар Улс

10

10

10

10

Канад Улс

15

5

10

5/10

5

Хятад Улс

5

5

10

10

Чех Улс

10

10

10

10

Франц Улс

15

5

10

5

Герман Улс

10

5

10

10

Унгар Улс

15

5

10

5

Энэтхэг Улс

15

15

15

15

15

Индонез Улс

10

10

10

10

Итали Улс

15

5

10

5

5

Казак Улс

10

10

10

10

Солонгос Улс

5

5

5

10

Хойд Солонгос Улс

10

10

10

10

5

Кувэйт Улс

0/5

5

5

10

Kиргиз Улс

10

10

10

10

Люксембург Улс

15

0/5

10

5

10

Малайз Улс

10

10

10

10

10

Нидерланд Улс

15

0

10

5

5

Польш Улс

10

10

10

5

Орос Улс

10

10

10

дотоодын

Сингапур Улс

10

5

5/10

5

Швейцар Улс

10

5

10

5

Турк Улс

10

10

10

10

Украин Улс

10

10

10

10

Арабын Нэгдсэн Эмират Улс

0

0

0

10

Их Британи Улс

15

5

7/10

5

Вьетнам Улс

10

10

10

10

10

© Бодит ДТГ-нүүдэд үндэслэж зохиогч ГММ зохиосон болно.

Асуудалтай ДТГ-нүүд (Монгол Улсын татварын суурийг хамгаалах арга хэмжээ даруй авах шаардлагатай.)
Таатай нөхцөлтэй ДТГ-ний хувь хэмжээ

Үнэлэлт

  1. Зарим ДТГ-нүүд (a) шаардлага хангасан компаниуд болон (б) бусад компаниуд ба хувь этгээдэд төлсөн ноогдол ашгийг ялгаатай авч үзсэн байна. Энэ нь гадаадад бий болсон бөгөөд шаардлага хангасан компаниудад төлсөн ноогдол ашгийг татвараас чөлөөлдөг улсын туршлагаас үүдэлтэй юм.[5] Хэрэв бий болсон улсад нь эдгээр ноогдол ашигт суутган татвар ногдуулбал байнга оршин суугч улсад гадаадын татварын хасалт олгохгүй (орлогыг чөлөөлөхгүй) тул энэ нь эцсийн татвар болно. Энэ аргыг хэрэглэдэг улс орнууд эдгээр ноогдол ашигт ногдуулах суутган татварын хувь хэмжээг гол төлөв бууруулахыг (эсвэл ийм татвар авахгүй байхыг) шаарддаг. Монгол Улс нь гадаадад бий болсон ноогдол ашгийг татвараас чөлөөлдөггүй. Ноогдол ашигт татвар ногдуулдаг бүх тохиолдолд татварын хасалт хийж болох бөгөөд ноогдол ашиг бий болсон улсад төлсөн суутган татварын хэмжээгээр  байнга оршин суудаг улсад төлөх татварын хэмжээг бууруулж болно. Тиймээс ихэнх улс орнууд ийм тохиолдлуудад арай өндөр хувь хэмжээгээр суутган татвар ногдуулахыг зөвшөөрөх талтай байдаг байна.
  2. Монгол Улс ноогдол ашигт дотоодын суутган татвар ногдуулах боломжгүй заалттай ДТГ-нүүдийг байгуулсан байгаа нь эдгээр ноогдол ашгийг хүлээн авагч Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улс дахь дотоодын татвар ногдуулалтын байдлын хамт олон улсын татварын төлөвлөлт хийгдэх нөхцөлийг бүрдүүлж байна. Энэ нь ялангуяа Нидерланд (хувь оролцооны татварыг чөлөөлөн, сул шалгууртай дүрмүүдийг оруулсан ба суутган татвар байхгүй) болон Люксембург (хувь оролцооны татварыг чөлөөлөлсөн ба суутган татвар байхгүй) улсуудын хувьд үнэн болно. Түүнчлэн Арабын Нэгдсэн Эмират Улстай байгуулсан ДТГ энэ тал дээр асуудалтай байна. Учир нь АНЭУ (газрын тос ба хийн олборлолтоос бусад үйл ажиллагаанд) орлогын албан татвар ногдуулдаггүй. Хэдийгээр ДТГ-ний заалтын дагуу төлбөрийг хүлээн авагч этгээд түүний “жинхэнэ эзэмшигч” тохиолдолд л төлбөр бий болсон улс дахь татварыг багасгахыг зөвшөөрдөг ч энэхүү дүрмийг бодит практикт хэрэгжүүлэхэд төвөгтэй байдаг.
  3. Хүүгийн төлбөрт ногдуулдаг суутган татвар нь Монгол компаниудын хувьд зээлийн зардлыг голдуу нэмэгдүүлж байдаг. Тиймээс ихэнх ДТГ-нүүд Засгийн газрын бонд болон банкны зээлийн хүүгийн төлбөрийг тухайн төлбөр бий болсон улс дахь суутган татвараас чөлөөлдөг. Компани хоорондын зээлийг урвуулан ашиглах талтай байдаг тул тэдгээрийн хүүгийн төлбөрт голчлон бууруулсан хувь хэмжээгээр суутган татвар ногдуулдаг. Компаниуд бизнесийн нэг бүлэгт хамаардаг холбоотой компанидаа зээл олгох замаар татвар бага ногдуулдаг улс руу ашгаа шилжүүлж болзошгүй байдаг. Орлого бий болсон улсын хувьд суутган татвар авах нь ийм хэлбэрээр татварын суурь хумигдахаас Монгол Улсыг бага зэрэг хамгаалах болно. Банкны (эсвэл гуравдагч талын) зээлийн хүүгийн төлбөрийг татвараас чөлөөлөх ёсгүй. Зээл болон баталгааг харилцан олгосон тохиолдлуудыг олж тогтоох Монгол Улсын татварын байгууллагын чадавхи одоогоор сул байна. Монгол Улс хөрөнгө оруулагчдын зээлийн зардлыг бууруулахын тулд тэдгээр зээлд арай бага хэмжээгээр суутган татвар ногдуулдаг болох эсвэл (бүсийн) хөгжлийн банкны баталгаатай зээлийг зөвхөн чөлөөлөх асуудлыг харгалзан үзэж болох юм.
  4. Байнга оршин суугч бус этгээдэд төлсөн түрээсийн төлбөрт ногдуулах суутган татварыг хэд хэдэн ДТГ-нд тусгаагүй байна. “Эрхийн шимтгэлийн” тодорхойлолтод үйлдвэр, худалдааны эсвэл шинжлэх ухааны тоног төхөөрөмжийн ашиглалт ба ашиглах эрхийг (өөрөөр хэлбэл түрээсийн төлбөрүүд) оруулаагүй бол суутган татвар ногдуулах боломжгүй байна. Ийм нөхцөлд байнга оршин суугч бус этгээд нь Монгол Улсад төлөөлөгчийн газартай тохиолдолд л татвар ногдуулж болно. Гэтэл тэдгээр нь гол төлөв төлөөлөгчийн газаргүй байдаг.

Зөвлөмжүүд

  • Ноогдол ашиг, хүү болон эрхийн шимтгэл бий болсон улсад дээд хэмжээ болох 10 хувиар (өөрөөр хэлбэл дотоодын нөхцөл байдалд хэрэглэдэг хувь хэмжээ) тэдгээрт татвар ногдуулах боломжтой байх ёстой;
  • Монгол Улс ноогдол ашигт ногдуулах татварын хувь хэмжээг ялгавартай болгох хэрэггүй.  Гэхдээ ДТГ-нүүдэд гэрээг урвуулан ашиглахаас сэргийлсэн заалтыг хангалттай тусгасан нөхцөлд шаардлага хангах ноогдол ашгийн төлбөрт ногдуулах татварын дээд хэмжээг 5 хувь болгож бууруулахыг зөвшөөрч болох юм;
  • Засгийн газрын бонд, Засгийн газрын баталгаатай зээл болон (бүсийн) хөгжлийн банкнаас олгосон зээлийн хүүг тухайн хүү бий болсон улсад татвараас чөлөөлөх хэрэгтэй;
  • “Эрхийн шимтгэл”-ийн тодорхойлолтод үйлдвэр, худалдааны эсвэл шинжлэх ухааны тоног төхөөрөмжийн ашиглалт ба ашиглах эрхийг оруулж, Монгол Улсыг түрээсийн төлбөрт суутган татвар ногдуулах боломжтой болгох хэрэгтэй.

Г.        Уул уурхайн тусгай зөвшөөрлийг шууд бусаар борлуулж олсон ашиг

Дотоод дахь татвар ногдуулалт

  1. Монгол Улсад хайгуул буюу ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл (шууд ба шууд бусаар) эзэмшдэг аж ахуйн нэгжийн хувьцааг борлуулан олсон ашгийн хэсэгт, өөрөөр хэлбэл Монгол Улсад уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахад ашиглагдаж буй тусгай зөвшөөрөл болон бусад элэгдэх хөрөнгийн хэсэгт аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварыг 30 хувиар ногдуулдаг. Гэхдээ, хувьцааны үнэ цэнийн 50-иас дээш хувь нь Монгол Улс дахь уул уурхайн үйл ажиллагаанд ашиглагдаж буй тийм хайгуул эсвэл ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл ба/буюу бусад элэгдэх хөрөнгөөс шууд хамаарсан бөгөөд хувьцааны дор хаяж 10 хувийг борлуулсан тохиолдолд зөвхөн уг хувьцаа борлуулсны ашигт татвар ногдуулна.

ДТГ-гээрх татвар ногдуулалт

  1. Хувьцаа борлуулсны ашигт татвар ногдуулах эрхийг хувьцаа эзэмшигчийн байнга оршин суудаг улсад олгодог. Кувэйт болон Арабын Нэгдсэн Эмират улсуудтай байгуулсан ДТГ-нээс бусад нь НҮБ-ын Давхар татварын гэрээний загварыг дагажээ. Үл хөдлөх хөрөнгийг борлуулсны ашгийн татварыг тухайн хөрөнгө байрлах улсад ногдуулж байна. Төлөөлөгчийн газарт хамаарах аж ахуйн үйл ажиллагаанд ашиглагдаж буй хөрөнгийг борлуулсны ашгийн татварыг тухайн төлөөлөгчийн газар орших улсад ногдуулж байна. Олон улсын тээвэрт ашиглагдаж буй хөрөнгийг борлуулсны ашгийн татварыг тухайн аж ахуйн нэгжийн голлох удирдлага байрладаг улсад ногдуулж байна. Бусад бүх тохиолдолд хөрөнгө борлуулсны ашгийн татварыг тухайн борлуулагчийн байнга оршин суудаг улсад ногдуулж байна. Кувэйт болон Арабын Нэгдсэн Эмират улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдийн дагуу хөрөнгө борлуулсны ашгийн татварын суурийг ашиг бий болсон улс болон байнга оршин суудаг улс хоёр хуваан авч байна.
  2. Зарим ДТГ-нүүд хувьцааны үнэ цэнэ нь Хэлэлцэн тохирогч Улсад байрлах үл хөдлөх хөрөнгөнөөс дийлэнхдээ бий болж байгаа бол тухайн хувьцааг борлуулж (үл хөдлөх хөрөнгийн “шууд бус” борлуулалт)[6] олсон ашигт татвар ногдуулахыг зөвшөөрсөн заалт агуулсан байна.  Канад болон Франц улсуудтай байгуулсан ДТГ нь “үл хөдлөх хөрөнгө”-ийн тодорхойлолтыг хязгаарлан, аливаа татвар төлөгчийн аж ахуйн үйл ажиллагааг явуулахад ашиглагдаж буй түрээсийн хөрөнгөд зөвхөн уг заалтыг хэрэглэхээр заажээ.  Ихэнх ДТГ-нүүд “дийлэнхдээ” гэдэг нэр томъёог тайлбарлаагүй байгаа бол Сингапур улстай байгуулсан ДТГ нь тухайн үл хөдлөх хөрөнгө хувьцааны үнэ цэнийн 75-аас дээш хувийг бүрдүүлнэ гэж тодорхой заасан байна. Харин Их Британи Улстай байгуулсан ДТГ-нд 50-иас дээш хувийг бүрдүүлнэ гэж ойлгохоор заасан байна.

Үнэлэлт

  1. Монгол Улс хайгуул болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг шууд бусаар борлуулсны ашигт татвар ногдуулах эрхээ цөөн тооны ДТГ-нд л хамгаалж чадаж байна. Ашигт малтмалын тухай хуулиар тэдгээр тусгай зөвшөөрлийг шууд борлуулахыг зөвшөөрдөггүй учраас тэдгээрийг эзэмшигч компани дахь хувьцааг худалдах замаар шууд бусаар борлуулах нь хөрөнгө оруулагчдын хувьд эзэмшлээ шилжүүлэх цорын ганц боломжтой арга болж байна. Сингапур Улстай байгуулсан ДТГ-н дэх үл хөдлөх хөрөнгийн үнэ цэнэ хувьцааны үнэ цэнийн 75-аас дээш хувийг бүрдүүлсэн байна гэсэн шаардлага нь гэхдээ Монгол Улсын дотоодын татвар ногдуулах эрхээ хэрэгжүүлэх боломжийг хязгаарлаж байна. Хэрэв үл хөдлөх хөрөнгийг хувьцааг худалдах замаар шууд бусаар борлуулсан тохиолдолд баримтлах тусгай дүрмүүдийг ДТГ-нүүдэд оруулаагүй бол Монгол Улс нь дотоодын татвар ногдуулах эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй болно. Хувьцаа борлуулсны ашгийн татварыг хувьцаа эзэмшигчийн байнга оршин суугч улсад  гол төлөв ногдуулдаг.
  2. Хайгуул болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг үл хөдлөх хөрөнгөд голдуу тооцдог бол уул уурхайн үйл ажиллагаанд ашиглагдаж буй элэгддэг хөрөнгийг тэгж тооцох албагүй байна. Хэрэв ДТГ-ний заалтад тэдгээр хөрөнгийн үнэ цэнийг харгалзаж үзнэ гэж тодорхой заагаагүй бол дотоодын татвар ногдуулах эрх бүрэн хамгаалагдахгүй ба улмаар олз ашгийн багахан хэсэгт Монгол Улсад татвар ногдуулах болно. Канад болон Франц улсуудтай байгуулсан ДТГ-ний дагуу хайгуул болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг “татвар төлөгч этгээдийн аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулахад ашиглаж буй түрээсийн хөрөнгө” гэдэгт тооцож болох тул Монгол Улсын дотоодын татвар ногдуулах эрх хамгаалагдсан байна гэж үзэж болохоор байна.

Хүснэгт 3. Хайгуул болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг шууд бусаар шилжүүлж олсон ашиг

ДТГ

13(4) оруулсан

Хувьцаа болон үл хөдлөх хөрөнгийн хоорондох шууд бус харилцааны хамрах хүрээ

Бусад тэмдэглэл

Aвстри Улс
Беларус Улс
Бельги Улс
Болгар Улс
Канад Улс

X

Дийлэнхдээ

Үл хөдлөх хөрөнгийг түрээсэлж, бизнесийн үйл ажиллагаа явуулахад ашигласан тохиолдолд зөвхөн хамаарна.
Хятад Улс

X

Дийлэнхдээ

Чех Улс
Франц Улс

X

Дийлэнхдээ

Компанийн өөрийн үйлдвэрлэл, арилжаа эсхүл хөдөө аж ахуйн үйл ажиллагаанд эсвэл бие даасан хувийн үйлчилгээ явуулахад ашиглагдаж буй үл хөдлөх хөрөнгө багтаагүй болно.
Герман Улс
Унгар Улс
Энэтхэг Улс

X

Дийлэнхдээ

Индонез Улс
Итали Улс
Kазак Улс
Өмнөд Солонгос Улс

X

Дийлэнхдээ

Хойд Солонгос Улс

X

Бүхэлдээ эсвэл дийлэнхдээ

Kувэйт Улс

X

Хөрөнгө борлуулсны ашгийг хуваана.
Kиргиз Улс

X

Бүхэлдээ эсвэл дийлэнхдээ

Люксембург Улс
Maлайз Улс
Нидерланд Улс
Польш Улс

X

Дийлэнхдээ

Орос Улс
Сингапур Улс

X

Хувьцааны үнэ цэнийн 75-аас дээш хувь

Швейцар Улс
Tурк Улс
Украин Улс

X

Дийлэнхдээ

Арабын Нэгдсэн Эмират Улс

X

Хөрөнгө борлуулсны ашгийг хуваана.
Их Британи Улс

X

Үнэ цэнэ эсвэл үнэ цэнийн их хэсэг нь

Вьетнам Улс

X

Бүхэлдээ эсвэл дийлэнхдээ

© Бодит ДТГ-нүүдэд үндэслэж зохиогч ГММ зохиосон болно.

 

Тусгай зөвшөөрлийг шууд бусаар шилжүүлж олсон ашигт Монгол Улсаас татвар ноогдуулж болохгүй ДТГ-нүүд;
Монгол Улсын татварын суурийг хамгаалахын тулд (бага зэргийн) өөрчлөлт хийх шаардлагатай ДТГ-нүүд.

Зөвлөмжүүд

  • Монгол Улс тус улсад байрладаг үл хөдлөх хөрөнгөөс үнэ цэнийнхээ 50-иас дээш хувийг бүрдүүлдэг хувьцааг борлуулсны ашигт татвар ногдуулах эрхээ хамгаалсан заалтыг ДТГ-нүүддээ оруулах хэрэгтэй;
  • Энэ заалтыг хэрэглэхдээ үл хөдлөх хөрөнгө гэдэг нэр томъёонд хайгуул болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл ба уул уурхайн үйл ажиллагаанд ашиглагдаж буй бусад элэгддэг хөрөнгө багтана гэдгийг тодорхой заах хэрэгтэй.

Д.        Давхар татварыг ногдуулахгүй байх

Дотоод дахь татварын ногдуулалт

  1. Байнга оршин суугч татвар төлөгчдөд ногдуулах татварын хэмжээг тэдгээрийн гадаадад олсон орлогоосоо гадаадад төлсөн татварын хэмжээгээр нь хасаж өгөхийг зөвшөөрдөг.  Гэхдээ хасаж буй уг хэмжээ нь хэзээ ч тухайн гадаад орлогод ногдох Монгол Улсын орлогын татварын дүнгээс хэтрэх ёсгүй (татварын энгийн хасалт). Энэхүү хасалтыг улс бүрээр тусад нь тооцно.

ДТГ-гээрх татварын ногдуулалт

  1. Монгол Улсын Унгар Улстай байгуулсан ДТГ-нээс бусад бүх ДТГ-нд гадаадад төлсөн татварын хэмжээгээр тус улсад татвар төлсөн гэж тооцохыг байнга оршин суугч этгээдэд зөвшөөрсөн байна. Унгар Улстай байгуулсан ДТГ нь Монгол Улсад байнга оршин суугч татвар төлөгчдийн гадаадад аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхэлж олсон ашгийг (болон бусад идэвхтэй үйл ажиллагааны ашгийг) татвараас чөлөөлж байна. Зарим ДТГ-нүүд[7] шаардлага хангасан хувьцаа эзэмшигч[8] ноогдол ашгийг хүлээн авч байгаа тохиолдолд, түүний суутган татвараас гадна гадаадад төлсөн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын хэмжээгээр тус улсад төлөх тухайн татвараас хасч тооцох заалттай байна.
  2. Зарим ДТГ-нүүд Монгол Улсын гадаадын хөрөнгө оруулалтын хуулийн[9] дагуу чөлөөлсөн орлогод ногдох татварыг төлөгдсөнд тооцох заалтыг агуулсан байна.  Хэдийгээр татвараас чөлөөлөгдсөн боловч Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улс нь уг орлогод Монгол Улсад татвар ногдуулсантай адилаар үзэж татварын хасалт хийхийг зөвшөөрнө. Зөвхөн Энэтхэг, Итали, Малайз, Польш болон Сингапур улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд хоёр Улсын аль аль нь татварын чөлөөлөлтийг төлөгдсөнд тооцож байгаа буюу өөрөөр хэлбэл Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улс эдийн засгийнхаа хөгжлийг хөхүүлэн дэмжих зорилгоор татварын чөлөөлөлт үзүүлбэл, Монгол Улсын байнга оршин суугч тэр хэмжээгээр төлөх татварынхаа дүнг хасуулах боломжтой байна.

Үнэлэлт

  1. Хэрэв татварын давхардлыг арилгахад ашиглаж буй дотоодын дүрмийн дагуу гадаадад төлсөн татварын дүнгээр хасалт хийдэг бол ДТГ-нд гадаадад олсон орлогыг татвараас чөлөөлөхийг зөвшөөрөх нь ховор байдаг. Төлөх татварын хэмжээнээс гадаадад төлсөн татварын дүнг хасч тооцохыг зөвшөөрснөөр Монгол Улсын байнга оршин суугчдыг татвар ногдуулах ёстой орлого буюу ашгаа гадаадад шилжүүлэхээс нь сэргийлнэ. Учир нь энэ тохиолдолд эдгээр орлогод зөвхөн Монгол Улсын орлогын татварын хувь хэмжээгээр татвар ногдуулна. Хэрэв орлогыг чөлөөлөх аргыг хэрэглэсэн бол энэхүү орлогод гадаад улсад үйлчилж буй хувь хэмжээгээр татвар ногдуулах болно. Татварын давхардлыг  арилгахын тулд орлогыг чөлөөлөх аргыг хэрэглэдэг зарим улс орнууд, тухайлбал Герман Улс олон улсын татварын төлөвлөлтөөс сэргийлэх үүднээс урвуу дүрмийг (өөрөөр хэлбэл, тэдгээрийн ДТГ-ний нөхцөл байдлаас хамааран хасалт хийх аргыг хэрэглэх) нэвтрүүлсэн болно.
  2. Ихэнх улс орнууд татвар төлөгчдийнхээ гадаадад чөлөөлөгдсөн орлогын татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулахыг зөвшөөрөхөө больсон болно. Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг хөхүүлэн дэмжих зорилгоор олон улс орнууд гадаадын хөрөнгө оруулагчиддаа төрөл бүрийн татварын хөнгөлөлтийг үзүүлдэг. Хэрэв тэгж буй улс орон татварын хасалт хийдэг аргыг хэрэглэдэг өөр улстай ДТГ байгуулбал орлого бий болсон улсад татварыг жинхэнэ төлсөн тохиолдолд л нөгөө улсад хасалт хийхийг зөвшөөрөх тул энэхүү хөнгөлөлт байхгүй болох боломжтой юм. Үүнийг нөгөө улсын татварын урамшууллын хууль тогтоомжийг өдөж буй мэтээр үзэж болзошгүй. Ийм үр дүнгээс зайлсхийхийн тулд зарим улс орнууд ДТГ-нүүддээ “чөлөөлөгдсөн татварыг төлсөнд тооцох” заалтуудыг оруулахыг зөвшөөрч байсан. Татварын хасалт хийж буй улсын хувьд, “чөлөөлөгдсөн татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулах” заалтууд нь үндсэндээ тухайн орлого бий болсон гадаад улсын урамшууллын тогтолцооны хүрээнд ‘чөлөөлөгдсөн’ (өөрөөр хэлбэл жинхэнэ төлөгдөөгүй) татварын хэмжээгээр тус улсад татварын хөнгөлөлт авахыг хөрөнгө оруулагчдад зөвшөөрч байгаа юм. Ингэснээр татвар төлөгч нь татварын хасалт хийх аргыг хэрэглэсэн тохиолдолд алдагдах байсан гадаад улсын татварын чөлөөлөлтийн өгөөжийг хүртсэн хэвээр байна. Хайрцаг 2-ыг үзнэ үү.

Хайрцаг 2.  “Чөлөөлөгдсөн татварыг” төлсөнд тооцуулах жишээ

Монгол Улсад байнга оршин суугч этгээд Энэтхэг Улсад Пунжаб мужийн эдийн засгийн хөгжлийг хөхүүлэн дэмжих төсөлд хөрөнгө оруулсан гэж саная. Энэхүү төслөөс орох орлого нь татвараас чөлөөлөгдөнө. Монгол Улсад энэ орлогод ердийн хувь хэмжээгээр ААНОАТ ногдуулах ба төлөх татвараас гадаадад төлсөн татварын дүнг хасч тооцохыг зөвшөөрнө. Энэхүү тохиолдолд гадаадын татвар төлөөгүй ба тиймээс татвар төлөгчид нь Энэтхэг Улсад олсон орлогоосоо Монгол Улсад ногдуулдаг татварыг бүтнээр нь төлж таарч байна. Энэтхэг Улсын татварын системээс үзүүлсэн хөнгөлөлтийг хэрэг дээрээ Монгол Улс хүртэх болно. Учир нь түүнд орж байгаа татварын орлого авах ёстой байсан хэмжээнээс нь илүү байна. Татварын чөлөөлөлтийг татвар төлсөнд тооцох тохиолдолд энэ үр дүн үгүй болно. Учир нь Монгол Улсын татвар төлөгч Энэтхэгийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварыг төлөөгүй боловч тэр хэмжээгээр Монгол Улсад төлөх татвараа хасагдуулна.

Сүүлийн арван жилийн хугацаанд ихэнх улс орнууд “чөлөөлөгдсөн татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулах” асуудлыг эргэн авч үзсэн болно. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг дэмжих ба/буюу үндэсний эдийн засгийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэх зорилгоор татвараас чөлөөлөх хэлбэрээр урамшил өгөх нь үр дүн муутай гэж нотлогдсон ба үүнийг дэмжих хэрэггүй юм. “Чөлөөлөгдсөн татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулах” нь тухайн улс дахь дахин хөрөнгө оруулалтыг дэмжихээс илүүтэйгээр ашиг орлогыг их хэмжээгээр өөр улс руу шилжүүлэх явдлыг дэмждэг.  Энэ нь түүнчлэн татварын төлөвлөлт хийж, татвараас зайлсхийх боломжийг ихээр олгодог. Гуравдагч орнуудын татвар төлөгчид “чөлөөлөгдсөн татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулж” хожихийн тулд ажил гүйлгээгээ (хүү/эрхийн шимтгэл) өөр тийшээ шилжүүлж, эсвэл бүр тэр нөгөө улсын ДТГ-ний “чөлөөлөгдсөн татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулах”  заалтанд хамрагдах завсрын бүтцийг бий болгодог. “Чөлөөлөгдсөн татварыг хөнгөлөлтөнд хамруулах” заалтын өгөөжийг давхар хүртэх боломжийг дотоодын татвар төлөгчдөдөө олгохын тулд татварын хувь хэмжээгээ өндөр тогтоох замаар Засгийн газар урвуулан ашигласан тохиолдол хүртэл байна.

Зөвлөмжүүд

  • Монгол Улс нь дотоодын хууль тогтоомжийн дагуу байнга оршин суугчдад ногдох татвараас гадаадад төлсөн татварын дүнг хасч тооцохыг зөвшөөрдөг шигээ ДТГ-ний дагуу тэгж зөвшөөрөх хэрэгтэй;
  • Монгол Улс нь “чөлөөлөлтийг татвар төлсөнд тооцдог” заалтуудыг оруулахаас зайлсхийх хэрэгтэй.

 

Е.        Гэрээг урвуулан ашиглах явдал

Дотоод дахь татварын ногдуулалт

  1. Монгол Улсын дотоодын хууль тогтоомжид холбоотой этгээдүүдийн хоорондох ажил гүйлгээний орлогыг залруулан тооцох боломжийг тусгаснаас өөр олон улсын татварын төлөвлөлтийг зохицуулах заалт байхгүй байна. Шүүх засаглалд гэрээг урвуулан ашигласан ба/буюу шаардлага хангаж байгаа эсэхийг өөрөөр тогтоосон тохиолдлуудыг шүүн шийдвэрлэх практик байхгүй байгаагаас гадна ДТГ-ний нэр томъёо, тухайлбал “жинхэнэ эзэмшилт” гэдгийг тайлбарлах практик байхгүй байна.

ДТГ-гээрх татвар ногдуулалт

  1. Ноогдол ашиг, хүү болон эрхийн шимтгэлийн төлбөрт татвар ногдуулах хязгаарлагдмал эрхийг олгож байгаа бүх ДТГ-нүүдэд эдгээр төлбөрийг хүлээн авагч нь тэдгээрийн “жинхэнэ эзэмшигч” байхыг шаарддаг.  Гэхдээ ДТГ-нүүдийн аль нь ч “жинхэнэ эзэмшилт” гэдэг нэр томъёог тайлбарлаагүй (НҮБ болон ОУЭЗХАХБ-ын загварууд мөн агуулаагүй) байна. Өөрөөр хэлбэл, НҮБ-ын загвар гэрээний 3 дугаар зүйлийн 2 дугаар хэсэгт заасанчлан дотоодын хууль тогтоомжид заасан тайлбарыг мөрдөнө. Монгол Улс энэхүү ойлголтын тайлбарыг нарийн боловсруулаагүй тул энэ нь ДТГ-ний хязгаарлалтыг үр дүн муутай болгож байна. “Жинхэнэ эзэмшилт” гэдэг нэр томъёоны дотоодын ойлголтыг хоёр загварын аль алинд өгөгдсөн байгаа тэмдэглэл санаануудтай нийцүүлэн боловсруулахад хэцүү байх болно. Учир нь тэдгээр тэмдэглэл санаанууд нь төлөөлөгч буюу томилогдогчийн төдийгүй үүрэг гүйцэтгэж байгаа хүлээн авагчдад шууд бусаар хамаатай байна.
  2. Итали болон Их Британи улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүд татвараас зайлсхийх явдлаас сэргийлж, гэрээний хөнгөлөлтийг хязгаарласан тусгай заалтыг агуулсан байна. Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг хөхүүлэн дэмжих урамшлуудын талаархи дотоодын хуулийн дагуу тухайн улсад орлого буюу хөрөнгө борлуулсны орлогод татвар төлөөгүй буюу бууруулсан хувь хэмжээгээр татвар төлсөн Хэлэлцэн тохирогч улсын байнга оршин суугч буюу энэхүү байнга оршин суугчтай холбоотой этгээд нь энэхүү гэрээг ашиглан өөртөө ашиг олохыг гол зорилгоо буюу гол зорилгын нэг болгосон байвал ДТГ-нд тусгагдсан Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсад олгодог татварын аливаа хөнгөлөлт буюу чөлөөлөлтийг эдлэхгүй.

Үнэлэлт

  1. Монгол Улсын одоо байгаа ДТГ-нүүд нь гэрээг урвуулан ашиглах явдлаас сэргийлэхэд “жинхэнэ эзэмшилт” гэдэг (нарийн боловсруулаагүй) ойлголтыг хэрэглэж байгаагаас бусдаар үр дүнтэй хамгаалалт хийх заалт агуулаагүй байна.   Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсын ‘жинхэнэ’ байнга оршин суугч бус этгээд ДТГ-ний заалтыг урвуулан ашиглаж, Гэрээний дагуух хөнгөлөлтүүдийг (эдгээрийн дотор бууруулсан хувь хэмжээгээр суутган татвар төлөх) авах боломжтой байна. Америкийн Нэгдсэн Улс болон Европын зарим орнууд эдгээр хөнгөлөлтүүдийг зөвхөн ‘жинхэнэ’ эдлэх эрхтэй этгээдэд олгохоор хязгаарласан заалтуудыг ДТГ-нүүддээ оруулсан болно. Эдгээр хөнгөлөлтийн хязгаарлалт (буюу гэрээг урвуулан ашиглахаас сэргийлэх) заалтууд нь голчлон нарийн тайлбартай бөгөөд ярвигтай байдаг. Хялбаршуулсан хувилбар нь Монгол Улсын хувьд хангалттай байж болох юм. Хөнгөлөлтийг хязгаарласан ийм заалт нь гэрээний хөнгөлөлтийг ‘жинхэнэ’эдлэх эрхтэй этгээдийн жагсаалтыг голчлон агуулсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл дараах багтана. Үүнд:

(a) хувь этгээд;

(б) идэвхтэй аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхэлдэг этгээд;

(в) хувьцаа нь хүлээн зөвшөөрөгдсөн хөрөнгийн бирж дээр арилжаалагддаг компаниуд;

(г)  ашгийн бус байгууллагууд (талаас илүү хүлээн авагчид, гишүүд буюу оролцогчид нь энэ зүйлийн заалтын дагуу энэхүү Гэрээний хөнгөлөлтийг хүртэх эрхтэй бол);

(д) дараах шалгуурыг хангадаг аливаа компани:

(i) энэхүү Гэрээний хөнгөлөлтийг эдлэх эрхтэй этгээд нь хувьцааны 50-иас дээш хувийг эзэмшдэг бол; мөн

(ii) ‘нийт орлогын ’ 50-иас доошгүй хувь нь энэхүү Гэрээний хөнгөлөлтийг эдлэх эрхгүй этгээдэд төлөх өр төлбөрт ашиглагдаж байгаа бол.

Зөвлөмж

  • Монгол Улс ДТГ-ний хөнгөлөлтийг ‘жинхэнэ’ эдлэх эрхтэй Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсын байнга оршин суугчдад олгохоор хязгаарласан, хөнгөлөлтийн хязгаарлалтын (буюу гэрээг урвуулан ашиглахаас сэргийлэх) заалтыг боловсруулах хэрэгтэй.

Ё.        Бусад

Оюутнууд, судлаачид, багш нар болон профессорууд

  1. Монгол Улсын байгуулсан бүх ДТГ-нүүд нь оюутан болон дадлагажигч нарын хүлээн авсан тэтгэлэг, буцалтгүй тусламж болон хувийн үйлчилгээнээс олсон тодорхой орлогыг татвараас чөлөөлөх тухай заалтуудыг агуулсан байна. Бүх ДТГ-нүүд оюутан болон дадлагажигч нарын гадаад эх үүсвэрээс хүлээн авсан тэтгэлэг ба/буюу буцалтгүй тусламжийг татвараас чөлөөлж байна. Энэтхэг, Итали болон Казак улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд энэхүү чөлөөлөлт нь 5 жилээр хязгаарлагдсан байна. Хэд хэдэн ДТГ-нүүдэд оюутан болон дадлагажигч нарын өөрсдийн суралцах буюу дадлага хийхтэй холбоотойгоор хувийн үйлчилгээ үзүүлж олсон орлогыг мөн татвараас чөлөөлж байна.[10] Малайз, Сингапур болон Их Британи улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд энэ орлогын хэмжээг тодорхой хэмжээгээр хязгаарласан байгаа бол Австри болон Турк улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд үйлчилгээ үзүүлэх хугацааг хуанлийн жилд нийтдээ 183 өдрөөс хэтрүүлэхгүй байхаар заажээ.
  2. Канад, Франц болон Швейцар улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдээс бусад бүх ДТГ-нүүд түр уригдан ажиллаж байгаа багш нар болон профессоруудын шагнал урамшлыг бий болсон улсад нь татвараас чөлөөлөх заалттай байна. Хэлэлцэн тохирогч Улсын байнга оршин суугч бөгөөд Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсын дээд сургууль, коллеж, сургууль буюу шинжлэх ухааны судалгаа хийдэг байгууллагад хязгаарлагдмал хугацаанд хичээл заах эсвэл шинжлэн судлах ажил хийх зорилгоор нөгөө Улсад ирсэн профессор буюу багш тийм үйлчилгээ үзүүлсний төлөө авч байгаа төлбөрүүдэд байнга оршин суудаг улсад нь зөвхөн татвар ногдуулна. Ихэнх ДТГ-нүүд энэ хугацааны хязгаарыг 2 жилээр тогтоосон байна. Хятад, Казак, Хойд Солонгос, Люксембург болон Орос улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүд энэ хугацааны хязгаарыг 3 жилээр тогтоосон байгаа бол Унгар Улстай байгуулсан ДТГ хугацаанд хязгаарлалт тавиагүй байна.

Зөвлөмжүүд

  • Монгол Улс нь суралцах, ажлын дадал эзэмших болон судалгаа хийхэд зориулан гадаад эх үүсвэрээс олгосон тэтгэлэг, буцалтгүй тусламж, гэх мэтийн орлогыг татвараас чөлөөлөх заалтыг зөвхөн ДТГ-нүүддээ оруулах хэрэгтэй.
  • Багш нар болон профессоруудад төлсөн цалин урамшлын чөлөөлөлтийг ирээдүйн ДТГ-нүүдэд зогсоох хэрэгтэй. Тэдгээр төлбөрүүдийн хувьд ажил эрхлэлтийн орлогод баримтлах ерөнхий дүрмийг дагах ёстой (НҮБ-ын Загварын 15 дугаар зүйл).

Харилцан тохирох журам

  1. Монгол Улсын бүх ДТГ-нүүд харилцан тохирох журмыг агуулжээ. Олон улсын татварын давхардлыг татварын гэрээний дагуу шийдвэрлээгүй тохиолдолд татвар төлөгч нь харилцан тохирох журмаар шийдвэрлүүлэхээр хүсэлт тавих эрхтэй байна. Австри болон Канад улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд мөрдөгдөх арбитрын журмыг заалтад оруулсан байна. Уг журмыг татвар төлөгч этгээд харилцан тохирох журмаар гомдлоо шийдвэрлүүлэхээр хүсэлт тавьснаас хойш 2 жилийн дараа эхлүүлж болох ажээ. Гомдлыг харилцан тохирох журмаар шийдвэрлүүлэх хүсэлтийг тавихдаа, ДТГ-нд зааснаас өөрөөр татвар ногдуулахад хүргэсэн арга хэмжээ авах болсон тухай анх мэдэгдсэл хүлээн авсанаас хойш 3 жилийн дотор голчлон тавих ёстой байдаг. Турк болон Их Британи улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд энэ хугацааг заагаагүй байна.
  2. Хэрэв эрх бүхий байгууллагууд олон улсын татварын давхардлыг арилгах талаар харилцан тохиролцсон бол дотоодын хуулийн дагуу энэхүү шийдвэрийг хэрэгжүүлэх зохистой арга хэмжээг авах боломжтой байх ёстой. Монгол Улстай адил ихэнх улс орнууд төлөх татварын хэмжээг тодорхой хугацаа өнгөрсөнөөс хойш залруулж өөрчлөхийг хориглосон дотоодын хуулийн хязгаарлалтуудтай байдаг. Харилцан тохиролцсон шийдвэрийг хуулийн эдгээр хязгаарлалтуудын улмаас хэрэгжүүлэх боломжгүй байдалд хүрэхгүйн тулд ДТГ-нүүдэд голчлон “харилцан тохиролцсон шийдвэрийг Хэлэлцэн тохирогч Улсын дотоодын хуульд заасан хугацааны аливаа хязгаарыг үл харгалзан хэрэгжүүлнэ” гэж тодорхой зааж өгдөг. Бельги, Канад, Индонез, Малайз, Орос, Швейцар, Турк болон Их Британи улсуудтай байгуулсан ДТГ-нүүдэд ийм хэллэгийг оруулаагүй байна. Энэ нь харилцан тохиролцсон шийдвэрийг хэрэгжүүлэх боломжгүй байдалд хүргэж болзошгүй юм.

Зөвлөмжүүд

  • Монгол Улс нь төлөх татварын хэмжээ ДТГ-ний дагуу харилцан тохиролцсон шийдвэрийн үр дүнд өөрчлөгдөж буй бүх тохиолдолд өөрчлөлт хийх хугацаанд тавьсан хязгаарлалтыг үл харгалзана гэж дотоодын хуульдаа заах хэрэгтэй;
  • Харилцан тохиролцсон шийдвэрийг нөгөө Улсад зохистой байдлаар хэрэгжүүлэх нөхцөлийг хангаж, “харилцан тохиролцсон шийдвэрийг Хэлэлцэн тохирогч Улсуудын дотоодын хуульд заасан хугацааны аливаа хязгаарыг үл харгалзан хэрэгжүүлнэ” гэсэн хэллэгийг ирээдүйн ДТГ-нүүдэд оруулах хэрэгтэй.

Татвар хураалтад туслалцаа үзүүлэх

  1. Одоогоор хоёр улстай байгуулсан ДТГ-нд л татвар хураахад туслалцаа авах боломжтой болгосон заалтыг агуулсан байна.[11] Эдгээр заалтуудад үндэслэвэл, Хэлэлцэн тохирогч Улс Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсын хүсэлтээр тэдгээрийн татварын нэхэмжлэлүүдийг барагдуулахад туслалцаа үзүүлж болох ба ингэхдээ өөрийн татварын нэхэмжлэлүүдийг барагдуулахад мөрддөг хууль тогтоомж, захиргааны хэм хэмжээг дагана. Гэхдээ уг туслалцаа нь хүсэлт гаргасан Хэлэлцэн тохирогч Улсад албадан хурааж болох татварын хэрэгсэлтэй холбоотой бөгөөд ямарваа маргаангүй татварын нэхэмжлэлүүдэд зөвхөн хамаарна. Хэлэлцэн тохирогч Улс нь дараах нөхцөлд туслалцаа үзүүлэх хүсэлтийг биелүүлэхээс татгалзаж болно. Үүнд:

(a) Хүсэлт гаргасан Хэлэлцэн тохирогч Улс өөрийн нутаг дэвсгэр дээр авах боломжтой бүх арга хэмжээг аваагүй бол; ба/буюу

(б) Тухайн татварын нэхэмжлэлийг Хэлэлцэн тохирогч хоёр Улсын хоорондох ДТГ болон бусад гэрээний заалтуудтай харшилж байна гэж үзсэн бол.

Зөвлөмж

  • Монгол Улс нь түүний байнга оршин суугчид Хэлэлцэн тохирогч нөгөө Улсад хөрөнгөтэй болсон тохиолдолд, татвар хураалтад туслалцаа үзүүлэх хүсэлтийг нөгөө Улсын татварын байгууллагад тавихыг зөвшөөрсөн заалтыг хэрэгжүүлэхийг эрмэлзэх хэрэгтэй.

Мэдээлэл харилцан солилцох

  1. Ихэнх ДТГ-нүүд нь мэдээлэл харилцан солилцох тухайд НҮБ-ын гэрээний загварыг дагасан байна. Монгол Улсын татварын хуулиар татвар төлөгчийн тухай мэдээллийг гадаадын татварын байгууллагад олгохыг зөвшөөрдөг. Гэхдээ журам нь тодорхой биш байгаа бөгөөд тийм журмыг эрх бүхий байгууллагууд хэрхэн боловсруулах талаар ДТГ-нүүдэд заагаагүй байна. Зарим ДТГ-нд Хэлэлцэн тохирогч зарим Улс нууцлалыг хадгалах дүрмийг[12] чангатгаж, эсвэл дотоодын банкных нь нууц алдагдахгүй байх нөхцөлийг хангахаар заажээ.[13]

Зөвлөмж

  • ДТГ-нүүдэд НҮБ-ын загварын дагуу мэдээлэл харилцан солилцох тухай заалтыг оруулах хэрэгтэй.