ТАТВАРЫН МЭДЭЭЛЭЛ СОЛИЛЦОХ ГЭРЭЭНИЙ ЗААЛТУУДЫГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ ГАРЫН АВЛАГА

  1. Энэ гарын авлагын зорилго нь татварын мэдээлэл солилцох үйл ажиллагааг хариуцдаг албан тушаалтнуудад мэдээлэл солилцооны ерөнхий тойм болон мэдээллийн солилцооны үр ашгийг нэмэгдүүлэх зарим техникийн болон бодит зааварчилгаа өгөхөд чиглэнэ. Гарын авлагыг сургалтад ашиглах, дотооддоо гарын авлага болгож шинэчлэн боловсруулах боломжтой юм.
  2. Гарын авлагад асуудлуудыг бүлэг бүрээр тусад нь тайлбарласан болно. Энэхүү Ерөнхий бүлэгт мэдээлэл солилцох ерөнхий болон хууль, эрх зүйн асуудлуудыг хамруулах бөгөөд бусад бүлгүүдэд мэдээлэл солилцох тусгай асуудлуудыг авч үзнэ. Тэдгээр асуудлуудыг дараах бүлгүүдээр авч үзнэ. Үүнд:

 – Хүсэлт гаргаж мэдээлэл солилцох

– Сайн дураар мэдээлэл солилцох

– Тогтоосон журмын (automatic or routine) дагуу мэдээлэл солилцох

– Үйлдвэрийн өргөн хүрээний мэдээлэл солилцох

– Нэгэн зэрэг мэдээлэл солилцох

– Гадаадад татварын шалгалт хийх

– Мэдээлэл солилцох улсын профайл

– Мэдээлэл солилцох хэрэгсэл, загварууд

  1. Зарим бүлгийн асуудлууд тухайн улс орны нөхцөл байдалтай холбоогүй байж болно. Тухайлбал, ЭЗХАХБ-ын Орлого ба Хөрөнгийн талаарх Загвар хэлэлцээрийн (Загвар хэлэлцээр) 26 дугаар заалтыг хэлэлцэн тохирогч талууд[1] хүсэлт гаргах, сайн дурын болон тогтоосон журмаар мэдээлэл солилцох хүрээнд тусгасан байдаг. Татварын мэдээлэл солилцох 2002 оны загвар гэрээнд (Загвар гэрээ) хүсэлт гаргаж мэдээлэл солилцох арга хандлагад чиглэн, сайн дурын ба тогтоосон журмын дагуу[2] мэдээлэл солилцох талаар дурдаагүй байна байна. Иймээс энэхүү Загвар гэрээнд үндэслэн мэдээлэл солилцдог улсын хувьд сайн дурын эсвэл тогтоосон журмын дагуу мэдээлэл солилцох талаар тайлбарласан бүлэг хамааралгүй байж болно. Бүлэг бүрт арга хандлагыг тус тусад нь авч үзсэнээр тухайн улсад хүлээн зөвшөөрөх, зөрүүтэй асуудлыг шийдэх, мэдээлэл солилцох бодлогодоо тулгуурласан хандлагыг сонгож, хэрэглэх боломжийг бүрдүүлж байна.
  2. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл, Загвар гэрээний журмын заалтуудад үндэслэсэн мэдээлэл солилцох зохицуулалтад дээрх Бүлгүүд чиглэнэ. Мэдээлэл солилцох бусад арга хандлага, эсвэл загварууд нь зохистой[3] гэж үзсэн газар тайлбарлагдах болно. Европын консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Татварын удирдлагын хамтарсан туслалцаа үзүүлэх тухай хэлэлцээрийн холбогдох хэсгүүдийн ишлэлийг доор нь тусад нь тайлбарласан.
  3. Төсвийн асуудал эрхэлсэн Хорооны 2004 онд шинэчлэн найруулж, баталсан 26 дугаар зүйлийн агуулгад үндэслэсэн мэдээлэл солилцох асуудлуудыг гарын авлагад тайлбарлана. Шинэчилсэн найруулгын агуулга өмнөх найруулгаас зөрүүтэй бол 26 дугаар зүйлд оруулсан нэмэлт үг найруулгын талаар доор тусад нь мөн ишлэлээр (footnote) үзүүлсэн болно. Хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсэгт тайлбарласан нэмэлт үг найруулга нь энэ заалтын агуулгыг өөрчлөхөд бус зохистой хөрвүүлж ойлгоход төрөх эргэлзээг арилгахад чиглэнэ.

1.    Хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт

 

  1. Сүүлийн хэдэн арван жилд үндэсний эдийн засаг урьд өмнө үзэгдээгүй ихээр даяаршиж байна. Гадаадын хөрөнгө оруулалтад тавих хяналтыг хязгаарлах буюу үгүй хийх, гадаадын хяналтыг солилцох үйл ажиллагаа нь арилж буй улс орнуудын тоо нэмэгдсээр байна. Татварын алба өөрийн хууль эрх зүйн хүрээндээ хязгаарлагдаж суух зуур, тавар төлөгчид дэлхий даяар үйл ажиллагаагаа тэлж байна. Үндэсний татварын системд ийм тэнцвэргүй, зөрүүтэй байдал гарч байгаа учир ЭЗХАХБ татварын байгууллагуудын хоорондын нээлттэй, хамтын ажиллагааг сайжруулах замаар татварын хор хөнөөлтэй үйл ажиллагааг шийдвэрлэхэд анхаарлаа хандуулдаг юм. Энэ арга хандлагыг гишүүн бус улс орнуудад ч хэрэглэх явдал ихэсч байна. Улс орнууд татварын асуудлаар хамтын ажиллагаагаа сайжруулах, өргөжүүлэхэд илүү анхаарлаа тавих боллоо. Өргөн хүрээнд авч үзвэл үр нөлөөтэй татварын хамтын ажиллагааг хэрэгжүүлснээр хил дамнасан ажил гүйлгээ хийж буй татвар төлөгчийг зөвхөн дотоодын зах зээл дээрх үйл ажиллагаагаар бус бусад хүрээнд татвараас бултах, зайлсхийх өргөн бололцоог хааж өгөхөд тустай юм. Татварын асуудлаар хамтран ажиллах үндсэн зарчим нь дэлхийн эдийн засагт оролцохдоо үр шимийг нь хүртэх, үүрэг хариуцлага ч үүрэх явдал юм. Дэлхийн нээлттэй эдийн засаг байнга бат бөх байх нь олон улсын хамтын ажиллагаа, үүний дотор татварын асуудлаарх хамтын ажиллагаанаас хамаардаг.
  2. Татварын асуудлаарх олон улсын хамтын ажиллагааны гол бүрэлдэхүүн хэсэг нь мэдээлэл солилцох арга юм. Энэ нь улс орнуудын өөрсдийн татварын суурийг хараат бусаар барьж хадгалах, хэлэлцэн тохирогч талуудын татварын эрхийг зөв хуваарилах боломжийг олгодог үр нөлөөтэй арга зам билээ. Орлогын татварын хэлэлцээрүүдэд мэдээлэл солилцох асуудал Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлд загварчилсан заалтад үндэслэгддэг. Ийм хэлэлцээргүй ч мэдээлэл солилцох үйл ажиллагаа Загвар гэрээгээр дамжин хэрэгжих явдал нэмэгдэж байна.

2.    Мэдээлэл солилцох зорилго

  1. Мэдээллийг ихэвчлэн хоёр зорилгоор солилцдог. Нэгд, татварын хэлэлцээрийн журмуудыг хэрэглэхтэй холбоотой баримт мэдээллийг баталгаажуулахын тулд мэдээлэл солилцоно. Мөн хэлэлцэн тохирогч талуудын аль нэгэнд дотоодын татварын хуулиа дагаж мөрдүүлэх болон удирдахад нь туслах үүднээс мэдээлэл солилцдог. Нэгдэх зорилгыг зөвхөн хоёр талт гэрээний үндсэн дээр мэдээлэл солилцохтой холбоотой асуудлыг авч үздэг бол дараагийн зорилтыг хоёр болон олон талт татварын гэрээний үндсэн дээр хэрэгжүүлэх боломжтой байдаг.

3.    Мэдээлэл солилцох хууль, эрх зүйн үндэс

 

  1. Татварын зорилгоор мэдээлэл солилцох олон улсын хууль, эрхзүйн хэд хэдэн зохицуулалт бий. Тухайлбал:

–       ЭЗХАХБ-ын Орлого ба Хөрөнгийн татварын Загвар хэлэлцээр, эсвэл НҮБ-ын Орлого ба Хөрөнгийн татварын Загвар хэлэлцээрт тулгуурласан хоёр талт хэлэлцээрүүд

–       Татварын удирдлагын талаар туслалцаа үзүүлэх зорилготой тусгайлан боловсруулсан олон улсын баримт бичгүүд. Үүнд: Татварын асуудлаар мэдээлэл солилцох 2002 оны Загвар гэрээнд үндэслэсэн татварын мэдээлэл солилцох гэрээнүүд, Европын консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээр, Нордикийн туслалцааны хэлэлцээр, Татварын албадын Интер-Америк төвийн боловсруулсан  (CIAT) Мэдээлэл солилцох Загвар Гэрээ, ОХУ-ын боловсруулсан Татварын хууль тогтоомжид нийцүүлэх асуудалд Хамтран ажиллах болон туслалцаа үзүүлэх Загвар гэрээнүүд.

–       Европын улсуудадэрэглэгддэг EC Directive on Mutual Assistance (Directive 77/799/EEC) гэрээ, НӨАТ-ын мэдээлэл солилцох журам №1798/2003 болон Онцгой албан татварын мэдээлэл солилцох журам №2073/2004.

–       Олон улсын шүүхийн туслалцааны гэрээнүүд. Үүнд: Гэмт хэрэг, татвартай холбоотой асуудлыг мөрдөх талаар (1978 оны 3 дугаар сарын 17-ны өдрийн нэмэлт протоколын дагуу татварын асуудлыг нэмж оруулсан) хамтран ажиллах Европын хэлэлцээр, болон Татвартай холбоотой гэмт хэргийн асуудлаар хамтран туслалцаа үзүүлэх Интер-Америк төвийн хэлэлцээр (1992 оны 5 дугаар сарын 23-ны өдрийн Протоколоор нэмж оруулсан) зэрэг болно.

  1. Гадаадын шүүх эрх мэдлийн байгуулагад тусалцаа үзүүлэх талаар журмыг дотоодын хуулинд мөн тусгаж болно. Тухайлбал, зарим улс орон шүүх эрх мэдлийн байгууллагад мэдээлэл өгөхийг тодорхой нөхцөл, хамгаалалтын (мэдээллийг нууцын зэрэглэл, харилцан мэдээлэл солилцох г.м) түвшинд зөвшөөрдөг. Олон улсын гэрээнд заагаагүй ч, энэ нь дангаараа дотоодын хуулинд тулгуурлаж болно.
  2. Мэдээлэл солилцох ажиллагаа нь нэгээс дээш тооны хууль, эрх зүйн баримт бичигт тулгуурладаг бөгөөд давхцсан асуудлуудыг дотор нь[4] ерөнхийд нь шийдсэн байдаг. Эдгээр баримт бичгүүд мэдээлэл солилцох тухай заалтуудаараа өөр хоорондоо уялдаатай байна. Хэрэв дотоодын дүрэм журмууд зөрчигдөж байгаа бол эрх бүхий байгууллагууд тухайн тохиолдлоос хамаарч хамгийн тохиромжтой гэж үзсэн зохицуулалын баримт бичгийг сонгож хэрэглэх нь чөлөөтэй юм. Ийм тохиолдолд, эрх бүхий байгууллагууд тодорхой нөхцөл байдалд тохирсон арга механизмыг тодорхойлох нэгэн нийтлэг арга хандлагыг хэлэлцэж, зөвшилцөхийг эрмэлздэг.

4.    Татварын гэмт хэргийн асуудалд туслалцаа үзүүлэх

  1. Загвар Гэрээ болон Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн дагуу татварын гэмт хэрэгт холбоотой асуудлаар мэдээлэл солилцох боломжтой юм. Хэлэлцэн тохирогч талуудын хууль, эрх зүйн тогтолцоо, мөн чанар, тухайн асуудлын нөхцөл байдал, баримт фактаас хамаарч хууль, эрх зүйн өөр баримт бичигт[5] заасны дагуу гэмт хэргийг мөрдөн шалгахад шаардлагатай мэдээлэл солилцох боломжтой байж болно. Тодорхой нөхцөл байдлаас хамаарч улс орнууд тийм баримт бичгүүдийг[6] хэрэглэхийг илүү ач холбогдолтойд тооцдог байж болно. Загвар гэрээ, Загвар хэлэлцээрийн[7] 26 дугаар зүйлд гэмт хэргийн мөрдөн шалгах[8] ажиллагааны үе шатаас хамаарч хамрах хүрээг хязгаарласан журам заалтыг оруулаагүй байдаг нь Европын консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээрээс өөр юм. Иймд татварын гэмт хэргийг мөрдөн шалгах ажиллагаа татвар төлөгчийн эсрэг чиглэсэн байсан ч гэсэн Эрх бүхий байгуулагууд Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн дагуу тогтоосон зорилгод хамаарах мэдээллийн хүсэлт гаргана. (Энэ гарын авлагын 8 дугаар хэсгийн үзнэ үү.).
  2. “Эрх бүхий байгууллага” нь ихэвчлэн нэг улсын Сангийн яам эсвэл холбогдох эрх бүхий төлөөлөгч, шүүх эрх мэдлийн байгууллагыг хэлэх бөгөөд Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлд үндэслэн мэдээллийн хүсэлтийг нөгөө улсад дамжуулах боломжгүй байдаг.
  3. Нөгөө улсаас мэдээллийн хүсэлт гаргагч өөрийн Эрх бүхий байгууллагад мөрдөн шалгах гэмт хэргийн асуудал байгааг анхан шатанд мэдээлэх ёстой. Үүнд үндэслэн эрх бүхий байгууллага хүсэлт гаргаж, олж авах мэдээллийг тодорхойлно.
  4. Хэрэв Эрх бүхий байгууллага гэмт хэрэг мөрдөн шалгахтай холбоотой тодорхой төрөл, эсвэл хэлбэрийн мэдээлэл авах хүсэлт гаргавал, хүсэлт хүлээн авсан Эрх бүхий байгууллагын эрх мэдэл хүсэлт хүлээн авсан Хэлэлцэн тохиргч улсын[9] үндэсний хууль тогтоомжоос хамаарна. 

 

5.    Татвар хураалтад туслалцаа үзүүлэх

 

16. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл болон Загвар гэрээний 1 дүгээр зүйлд Хэлэлцэн тохирогч талын нэрийн өмнөөс Эрх бүхий байгууллага татвар хураалтын ажиллагаанд туслалцаа үзүүлэх тухай зааж өгөөгүй. Гэхдээ Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээний аль алины хамрах хүрээнд “татвар хураалт”-тай холбоотой мэдээлэл солилцох тухай зааж өгсөн байдаг нь дотоодын татвар хураалтад туслалцаа үзүүлэх мэдээллийг Хэлэлцэн тохирогч талууд солилцох боломжтой юм.

17. Загвар хэлэлцээрийн 27 дугаар зүйлд татвар хураалтад туслалцаа үзүүлэх талаар тайлбарласан байдаг. Цаашилбал, Нордикийн туслалцаа үзүүлэх тухай хэлэлцээр болон Европын консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээрийн аль аль нь татвар хураалттай холбогдох заалтыг оруулсан байна. Эцэст нь ЕХУ-аас “Татварын нэхэмжлэлийг барагдуулахад хамтарсан туслалцаа үзүүлэх захирамж” –ийг боловсруулж гаргажээ (Захирамж 76/308/EEC ба шинэчилсэн Захирамж 2001/44/EEC).

6.    Мэдээлэл солилцох хэлбэр

 

18. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлд өргөн хүрээний мэдээлэл солилцох талаар заасан бөгөөд мэдээллийн солилцооны хэлбэр, байдалд хязгаарлалт хийгээгүй байдаг. Хүсэлт гаргаж (request), автомат ажиллагаагаар болон нэгэн зэрэг мэдээлэл солилцох гэсэн үндсэн гол хэлбэрүүдийг энд авч үзнэ. Хэлэлцэн тохирогч талууд хамтын ажиллагааны хүрээгээ тогтоосон журмын дагуу, мөн нэгэн зэрэг мэдээлэл солилцох[10] хэлбэрээр өргөжүүлэх боломжтой ч Загвар гэрээ зөвхөн хүсэлт гаргаж мэдээлэл солилцоход чиглэдэг юм.

 

–       Хүсэлт гаргаж мэдээлэл солилцох. Нэг орны Эрх бүхий байгууллага  Хэлэлцэн тохирогч нөгөө улсын Эрх бүхий байгууллагаас тодорхой мэдээлэл авах хүсэлт гаргах нөхцөлийг хүсэлт гаргаж мэдээлэл солилцох гэж хэлнэ.

–       Автомат ажиллагаагаар мэдээлэл солилцох. Энэ хэлбэрээр солилцох мэдээлэл нь ихэвчлэн хувь хүнтэй холбоотой ижил төстэй маш олон хэрэгтэй холбоотой байдаг. Тухайн орны эх үүсвэрээс олсон орлогын дэлгэрэнгүй мэдээллийг үүнд хамруулна. Тухайлбал: хүү, ноогдол ашиг, эрхийн шимтгэл, тэтгэмж г.м. Илгээж буй улс ийм мэдээллийг тогтоосон хугацаанд (ерөнхийдөө төлбөр тушаагч төлбөрийн тайлан гаргах хугацаа) авснаар хэлэлцээр бүхий түншлэгчдэдээ мэдээлэл дамжуулахад бэлэн болдог. Тогтоосон журмын дагаа мэдээлэл солилцох хэлбэрийг сонирхдог Эрх бүхий байгууллагууд энэ хүрээнд ямар төрлийн мэдээлэл солилцох хүсэлтэй байгаагаа урьдчилан тохирдог. Энэ хэлбэрээр мэдээллийг солилцох ажиллагааны үр ашиг, үр нөлөөг дээшлүүлэхийн тулд ЭЗХАХБ стандарт бичгэн болон цахим маягтыг (ЭЗХАХБ-ын Стандарт соронзон маягт буюу SMF гэж нэрлэж түгсэн) боловсруулсан байна. ЭЗХАХБ тэрхүү маягтыг хэрэглэхийг зөвлөдөж, энэ хэлбэрээр мэдээлэл солилцоход аль ч улсад ашиглаж болох ойлголцлын санамж бичгийн загварыг гаргажээ. Мөн ЭЗХАХБ энэ хэлбэрээр мэдээлэл солилцох “залгамж үе” дамжуулах маягтыг (үүнийг Стандарт дамжуулах маягт буюу “STF” гэж нэрлэж түгсэн) боловсруулсан байна. Энэ нь аажмаар SMF маягтыг орлох юм.

–       Сайн дурын үндсэн дээр мэдээлэл солилцох. Энэ нь хэлэлцэн тохирогч талуудын аль нэг нь өөрийн дотоодын татварын хуулиудыг мөрдүүлэх явцад олж авсан мэдээллийг солилцох хэлбэр юм. Солилцож буй мэдээлэл нь хэлэлцээртэй талуудын аль нэгний сонирхлыг хөндсөн байх бөгөөд ямар нэгэн хүсэлт гаргалгүйгээр ийм мэдээллийг аль нэг талдаа татварын зорилгоор дамжуулдаг. Энэ хэлбэрээр мэдээлэл солилцохын үр нөлөө нь гадаадын татварын байгууллагатай холбоотой мэдээллийг тодорхойлох татварын байцаагчийн ур чадвараас хамаардаг. Сайн дураар мэдээлээр хангаж буй Хэлэлцэн тохирогч талын Эрх бүхий байгууллага хүлээн авагч татварын байгууллагаас хариу мэдээлэл авдаг байх ёстой. Ингэснээр тэрхүү хариу мэдээлэл илгээж буй талд татварын асуудлаа тохируулах боломж бүрддэг. Тухайлбал, гадаадын нэгэн татварын албанаас шимтгэлийн хураамжийн төлбөрийг өөрийн оршин суугчдын нэг рүү хийсэн тайлагийн мэдээлэл ирүүлжээ. Үнэн хэрэгтээ ийм төлбөр хийгдээгүйг олж илрүүлбэл тэрхүү мэдээллийг илгээсэн хамтрагч талд энэ тухай мэдээлж болно. Ингэсний үр дүнд тэрхүү шимтгэлийн хураамжаас суутгал хийлгүй татварын орлогод холбогдох залруулга хийнэ. Зохих эргэх холбоогоор сайн дурын үндсэн дээр[11] мэдээллийг байнга дамжуулахад татварын байцаагч нар зохих хувь нэмэр оруулдаг.

 

19. Мэдээлэл солилцох дээр дурдсан уламжлалт хэлбэрүүдээс гадна дараах хэлбэрүүд байж болно. Үүнд:

–       Нэгэн зэрэг татварын шалгалт хийх: Нэгэн зэрэг хийх татварын шалгалт гэдэг нь нэг эсвэл хэд хэдэн улс тухайн нутаг дэвсгэрт нийтлэг ашиг сонирхлыг хөндсөн татвар төлөгч (чид)-тэй холбоотой татварын асуудлыг хараат бусаар, нэгэн зэрэг шалгалт хийх зохицуулалт юм. Үүгээр дамжуулан тэд холбогдох мэдээллийг хүлээн авч, солилцдог. Улс орон бүрт тогтоосон хязгаарлалт өөр өөр байдаг нь шалгах асуудлыг сонгоход авч үзэх томоохон асуудал болдог. Ийм шалгалт хийх нь үнэ шилжилтийн орчин болон бага татварын зохицуулалтаас үүдэн татвараас зугтах оролдлогуудыг тодорхойлоход тустай юм.

 

–       Эрх бүхий байгууллагуудын төлөөлөгчид томилолтоор ажиллах:
Тухайн асуудлын талаар мэдээлэл цуглуулах зорилгоор гадаадын шүүх эрх мэдлийн газар очиж ажиллах нь тодорхой нөхцөлд ач холбогдолтой байж болно. Гэхдээ энэхүү томилолтын ажил гадаадын шүүх эрх мэдлийн байгууллагаар зөвшөөрөгдсөн (илгээгч улсын хуулиар мөн зөвшөөрсөн) байх ёстой. Ингээгүй тохиолдолд бүрэн эрхийн асуудлыг зөрчсөн гэж үзнэ. Иймээс энэ томилолт ажлыг зөвшөөрсөн эсэхээс үл хамааран, хэрэв зөвшөөрсөн бол, гадаадын татварын албан тушаалтнуудыг байлцуулах талаар татвар төлөгчтэй тохирсон байх ёстой эсэхийг (мөн түүнчлэн энэ томилолт ажлын бусад нөхцөл, шаардлагууд) тухайн улс орнуудын дангаар шийдвэрлэдэг. Татварын албаныхан Эрх бүхий байгууллагуудаас итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид байх ёстой. Ийм гадаад томилолтын ажил янз бүрийн шалтгаанаар хийгдэж болно. Энэ нь мэдээлэл хайж буй улсын хүсэлтээр хийгдэж болох бөгөөд энэ тохиолдолд хүсэлтийг ойлгож, мэдээлэл солилцох боломжийг олгож өгөх нь зүйтэй. Нөгөө улсын эрх бүхий байгууллагуудын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид татварын шалгалтад оролцох нь бизнесийн нарийн зураглал болон гадаадын харилцан хамаарал бүхий хамтрагчтай холбоотой өөр бусад харилцаа зэргийг тодорхойлоход чухал ач холбогдолтой юм.

 

–       Салбарын өргөн хүрээний мэдээлэл солилцох: Салбарын өргөн хүрээний мэдээллийг солилцох үйл ажиллагаанд тухайн нэг татвар төлөгчийн асуудал бус эдийн засгийн салбарын асуудлыг бүхэлд хамруулдаг юм. Тухайлбал, эмийн үйлдвэрлэл болон газрын тосны салбар зэргийг хэлж болно. Салбарын өргөн хүрээний мэдээллийн солилцоо нь хэлэлцэн тохирогч талуудын төлөөлөгчид тухайн эдийн засгийн салбарын үйл ажиллагаа, санхүүгийн тогтолцоо, үнэ тогтоож буй арга зам, тодорхойлогдсон татвараас бултах хандлагууд г.м асуудлуудыг хэлэлцэх зорилгоор уулзалт зохион байгуулах замаар хэрэгжинэ.

7.    Мэдээлэл солилцох эрх бүхий байгууллага

 

20. Ихэнх улсын бусад орнуудтай хийх харилцааг Гадаад хэргийн яамны эрхэлсэн асуудлын хүрээнд авч үздэг. Зарчмын хувьд гадаад улстай албан ёсны холбоотой байхыг дипломат шугамаар зохицуулдаг. Гэвч татварын асуудлаар мэдээлэл солилцох тухайд энэ үйл ажиллагаа тэр болгон түгээмэл бус байдаг. Ийм учраас Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээнд хэлэлцэн тохирогч талууд өөр хоорондоо шууд[12] харилцаж асуудлыг шийдвэрлэх нэг эсвэл хэд хэдэн ”эрх бүхий байгууллагууд”-ыг томилж байгуулдаг.  Хэлэлцэн тохирогч талууд буюу Сангийн яам (Төрийн сан эсвэл татварын алба) эсвэл итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Эрх бүхий байгууллагын нэрийг дэвшүүлдэг.

21. Эрх бүхий байгууллагын гүйцэтгэх үйл ажиллагаа ерөнхийдөө Сангийн яаманд төвлөрч байдаг. Энэхүү төв байгууллага мэдээлэл солилцох бодлогод нийцүүлж, хамтын ажиллагааг хангахын тулд оршин тогтнодог юм. Гэхдээ эрх бүхий байгууллагуудын тодорхой зарим үүрэг хариуцлагыг орон нутгийн түвшинд төлөөлөх нөхцөл байдаг. Тухайлбал, гадаадын хил орчимд ажиллах хүчнийг хөлслөн ажиллуулдаг тохиолдолд шууд, шуурхай холбоо тогтоохын тулд хилийн хоёр талд буй орны орон нутгийн татварын байгууллагуудын хувьд мэдээлэл солилцох нь хамгийн үр нөлөөтэй арга зам юм. Гэхдээ энэ нь эрх бүхий байгууллагыг оролцуулахгүй гэсэн үг биш. Иймээс тодорхой чиг үүргийг хариуцуулах тохиолдолд эрх бүхий байгууллагуудын хооронд нарийн зохицуулалт (тухайлбал, солилцох мэдээллийн төрөл, солилцох мэдээллийн чиглэл, орчин, эрх бүхий байгууллагуудыг оролцуулах үйл ажиллагаа) зайлшгүй шаардлагатай болно.

22. ЭЗХАХБ гишүүн (зарим гишүүн бус) орнуудын эрх бүхий байгууллагуудын дэлгэрэнгүй жагсаалтыг гаргадаг.

8.    Солилцох мэдээллийн хамрах хүрээ

 

23. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл болон Загвар гэрээний 1 дүгээр зүйлд мэдээллийг “аль болох хамгийн өргөн хүрээнд” солилцох талаар заадаг. Гэхдээ “холбогдолгүй-fishing expeditions” буюу хийгдэж буй мөрдөн шалгах ажиллагааны талаар тодорхой шийдэлд хүрээгүй мэдээллийн хүсэлтийг хүлээн авдаггүй юм. Дээрх хоёр тайлбарын хоорондын тэнцвэрийг хангахын тулд “холбоотой гэж үзэх” (foreseeable relevance)[13] стандартыг авч үздэг. Загвар гэрээнд хүсэлт гаргагч тал (хүсэлтийн дагуу) “хүсэлттэй холбоотой гэж үзэх мэдээллийг тодорхой” тайлбарлах нь зүйтэй. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлд энэ талаар албан ёсоор бага тайлбарласан байдаг боловч хүсэлт гаргагч тал хүсэлт гаргаж мэдээлэл авах тухай бүлэгт харуулсан хяналтын хуудсанд тодорхойлсон мэдээллийн төрлүүдийг авч үзэх хэрэгтэй. Тухайн улс хяналтын хуудсаар тодорхойлсон мэдээллийн чухал хэсгүүдийг гаргаж өгөөгүй тохиолдолд хүсэлт хүлээн авсан талын эрх бүхий байгууллага тухайн мэдээлэл “fishing expedition” гэж үзэхэд хүрч болно.  

 

  1. 24.  Хэлэлцэн тохирогч талуудын дотоодын хуулиар татварын асуудлыг удирдах буюу мөрдүүлэхтэй холбоотой гэж үзсэн бүх мэдээллийг солилцоно. Мөн Загвар хэлэлцээр нь энэхүү хэлэлцээрийн зүйл заалтуудыг хэрэгжүүлэхийн тулд мэдээлэл солилцох талаар тусгасан байна. Олон жилийн өмнө байгуулсан татварын хэлэлцээрүүдэд сүүлийн хэсгийн дагуу (хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх зорилгоор мэдээлэл солилцох) мэдээлэл солилцохыг хязгаарлаж байдаг. Гэхдээ ЭЗХАХБ-ын гишүүн орнуудаас ганцхан Швецарь улс тэрхүү “нарийн” мэдээлэл солилцох заалтыг орлогын татварын хэлэлцээрүүддээ тусгахыг одоо хүртэл эрмэлзэж байгаа бөгөөд “Хэлэлцэн тохирогч аль ч улсын дотоодын хуулийн дагуу хорьж арга хэмжээ авахуйц залилантай холбоотой асуудлыг”[14] өөрийн дотоодын хуулийг хэрэгжүүлэх зорилгоор мэдээлэх сонирхолтой байдаг.

25. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн хамрах хүрээний талаарх жишээг Тайлбар хэсгийн 7 ба 8 дах заалтад харуулсан болно. Тухайлбал, Загвар хэлэлцээрийн 12 дугаар зүйлийн (эрхийн шимтгэл) заалтыг хэрэглэхийн тулд оршин суугаа улс эрхийн шимтгэлийн дүнг өөрийн аль нэг байнгын оршин суугчид шилжүүлэх хүсэлтийг эх үүсвэр улсад тавьж болно. Эх үүсвэр улс татварын суутгалын хөнгөлөлт үзүүлэхийн тулд эрхийн шимтгэл хүлээн авагч тухайн улсыг байнгын оршин суугч эсэх, эрхийн шимтгэл эзэмших эрх бүхий этгээд эсэхийг асууж лавлаж болно. Цаашилбал, Хэлэлцээрийн 7,9,23А болон 23В заалтуудыг хэрэглэхийн тулд өөр өөр улсад орших харилцан хамаарал бүхий этгээдүүдийн хоорондох, эсвэл нэг улсад болон нөгөө улсад оршдог байнгын төлөөлөгчийн газар хороондын толгой байгууллагад ашгийг зохистой хуваарилахын тулд зохих мэдээлэл шаардлагатай байж болно. Хэлэлцээрийн 9 дүгээр зүйлийн заалтыг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай мэдээлэлд 9 дүгээр зүйлийн агуулгын хүрээнд харилцан хамааралтай эсэхээс үл хамааран аж ахуйн нэгжийг байгуулах зорилгоор гадаадын иргэний өмчлөл болон хяналттай холбоотой мэдээллийг хамруулна.

26. Дотоодын хуулийг удирдах болон мөрдүүлэх зорилгоор мэдээлэл солилцох хүсэлт Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл эсвэл Загвар гэрээний 1 дүгээр зүйлийн дагуу дараах заалтудын[15] алийг нь ч эсвэл бүгдийг агуулна. Үүнд:

¾    Хувь хүн эсвэл компанийн төсөв санхүүгийн байнгын оршин суугаа газар

¾    Хуулийн этгээдийн татварын статус

¾    Эх үүсвэр улсын орлогын шинж чанар

¾    Татварын тайланд тусгагдсан орлого, зарлага

¾    Бизнесийн үйл ажиллагааны бүртгэл (жишээлбэл: нөгөө Улсын компанид төлсөн шимтгэлийн дүнг тодорхойлох)

¾    Байгууллагын бүтэц зохион байгуулалт болон хувьцаа эзэмшиг/түншлэгч нартай холбоотой ойр ойрхон гарсан өөрчлөлт бүхий баримт бичиг

¾    Тухайн бүтэц зохион байгуулалтын хувьд байгууллагын нэр, хаяг болон нэр, хаягт гарсан өөрчлөлтүүдтэй холбоотой мэдээлэл

¾    Хүсэлт гаргасан байгууллагатай ижил хаяг дээр орших байгууллагуудын тоо

¾    Тухайн хугацаа бүрт хамрагдах компанийн захирал, менежерүүд болон бусад ажилтнуудын нэрс, хаяг, тэдний цалин хөлс, нийгмийн баталгаа (гэрээ болон банкны хуулга) албан тушаал (бусад холбогдох байгууллагуудыг оролцуулан) зэрэг мэдээлэл

¾    Банкны бүртгэл

¾    НББ-ийн мэдээлэл болон санхүүгийн тайлан

¾    Нэхэмжлэх, худалдааны гэрээ г.м баримтуудын хуулбар

¾    Хоёр улсад бие даасан компаниудын хооронд ажил гүйлгээгээр шилжүүлсэн бараа бүтээгдэхүүний үнэ

¾    Гурвалсан нөхцөл байдал буюу хэлэлцэн тохирогч нэг улсад орших хоёр компани ба гуравдагч С улсад орших компанийн (А ба В компанийн аль нь ч энэ улстай мэдээлэл солилцох тохиролцоо байхгүй) хооронд хийсэн ажил гүйлгээтэй холбоотой мэдээлэл. Энд А ба В улс өөрсдийн байнга оршин суугаа компаниудад зөв татвар ногдуулах зорилгоор С улсад орших компанитай хийсэн ажил гүйлгээтэй холбоотой мэдээлэл солилцдог байж болно.

¾    Үнэ буюу татвар төлөгчдийн хооронд бизнесийн холбоо байхгүй ч гэсэн тэдний төлбөр хийсэн үнийг зайлшгүй шалгах. Тухайлбал, А ба В улсын компаниудын хооронд бизнесийн ямар ч холбоо байхгүй ч А улс өөрийн татвар төлөгчийн хийсэн төлбөрийн үнэнд үнэ шилжилт байгаа эсэхийг шалгах зорилгоор В улсад хийсэн ижил төстэй ажил гүйлгээний мэдээлэлтэй танилцахыг эрмэлзэж болно. (Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн талаарх Тайлбарын 8 дах хэсэг болон с дэд хэсгийг үзнэ үү).

27. Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээний хүрээнд солилцох мэдээллийн хамрах хүрээнд татвар төлөгчийн бус нууцын зэрэглэл бүхий тусгай мэдээлэл, тухайлбал статистикийн мэдээлэл, тухайн салбарын тухай, татвараас зугтах хандлага болон дүрэм журмын тайлбар, хэрэгжүүлэлттэй холбоотой мэдээлэл солилцож болно.

9.    Оролцогч этгээд

 

28. Мэдээлэл солилцоход Хэлэлцэн тохирогч орнуудын[16]оршин суугчдын асуудалтай холбоотой мэдээллийг хязгаарладаггүй. Хэлэлцэн тохирогч аль нэг улсын татварын байгууллага ихэвчлэн Хэлэлцэн тохирогч нөгөө улсад хэрэгжсэн үйл ажиллагааны талаарх мэдээллийг гуравдагч улсад орших тодорхой оршин суугч этгээдээр дамжуулж авах сонирхолтой байдаг. Учир оршин суугч бус татвар төлөгчийн татварын үүрэг хариуцлага асуудалтай байдаг. Гэхдээ Хэлэлцэн тохирогч нэг тал талуудад татвар төлөх хариуцлага хүлээгээгүй гуравдагч талын оршин суугаа этгээдийн талаарх мэдээллийг олж авах сонирхолтой байж болно. Тухайлбал тухайн мэдээлэл нь гуравдагч талын татварын асуудалтай холбоотой ч тэдгээр нь хүсэлт гаргасан талын татвар төлөгч, эсвэл оршин суугчийн мэдээлэл байж болно. Мэдээж хэрэг Хэлэлцэн тохирогч улсууд гуравдагч улсын оршин суугчдын талаарх мэдээллийг өгөх боломжгүй. Энэ мэдээлэл аль ч талын нутаг дэвсгэрийн хууль эрх зүйн хүрээнд эрх бүхий байгууллага, этгээдийн өмчлөл эсвэл хяналтад хамаарагдахгүй юм. Энэ хууль эрхзүйн хязгаарлалтын үзэл санааг 26 дугаар зүйлд далд утгаар илэрхийлсэн байдаг бөгөөд Загвар гэрээний 2 дугаар зүйлд тодорхой тайлбарласан байдаг.

Жишээ 1: А улсад оршин суугч А банк нь В ба С улсад өөрийн салбартай байна. А банк санхүүгийн хөрөнгийн худалдаанд оролцсон бөгөөд энэ үйл ажиллагааг А, В болон С улсуудтай холбоотой байдлаар гүйцэтгэжээ. В улсад орших салбарын татварын орлогыг тодорхойлох явцад В улсын эрх бүхий байгууллага С улсаас тус улсад орших А банкны салбарын үйл ажиллагаатай холбоотой мэдээллийг хүсчээ.

Жишээ 2: А улсын оршин суугч эд анги үйлдвэрлэгч В улсад оршин суугч харилцан хамаарал бүхий дистрибьютер болон С улсад оршин суугч үл харилцан хамаарал бүхий дистрибьютерүүдэд эд анги борлуулдаг. С улсын Гаалийн албадууд А улсаас С улсын дистрибьютерүүдэд төлсөн төлбөрийн үнийн талаарх мэдээллийг бүртгэдэг. В улсад оршин суугаа дистрибьютертэй холбоотой үнэ шилжилтийн хяналт шалгалттай холбоотойгоор  В улсын эрх бүхий байгууллага А улсаас С улсын дистрибьютерын импортолсон эд ангийн үнэнд төлсөн төлбөртэй холбоотой мэдээллийг  С улсаас хүсчээ.

Жишээ 3: Итгэмжлэл нь гурван итгэмжлэгч талтай. А ба В тал У улсад оршдог. С тал Z улсад байрлана. А ба В тал ажил гүйлгээнд оролцсон боловч С талд шаардлагатай баримт бичиг байгаа гэсэн үндэслэлээр У улсын татварын байгууллагуудад энэ талаарх мэдээлэл өгөхөөс татгалзсан. С тал мөн тэдгээр талуудад мэдээллийг хуулбарыг өгөхөөс татгалзсан байна. У улсын эрх бүхий байгууллага Z улсын эрх бүхий байгууллагаас С талаас холбогдох баримт мэдээллийн хуулбарыг авах хүсэлт гаргажээ.

  1. 10.  Хамрагдах татвар

 

29. Хамрах татварын төрлийг Загвар гэрээний[17] заалтад  тусгасан байна. Загвар хэлэлцээрт өөр арга хандлагыг хэрэглэдэг бөгөөд мөн 26 дугаар зүйлд өөрөөр заагаагүй бол хамрагдах татварын төрлийг тодорхойлдог. Хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлд “бүх төрлийн болон тайлбарласан” татварууд болон 2 дугаар (Хамрах татварууд)[18]зүйлийн заалтаар хязгаарлагдаагүй мэдээлэл солилцох улсад энэ заалт үйлчлэх талаар тусгажээ. Иймээс 26 дугаар зүйл нь 2 дугаар зүйлийн заалтаас илүү солилцох мэдээлэлд хамрагдах татварын төрлүүдийг тодорхойлж өгдөг.

Жишээ 1: А улс В улстай ЭЗХАХБ-ын Загвар хэлэлцээрийн дагуу давхар татварын хэлэлцээр байгуулжээ. Хэлэлцээрт зөвхөн орлогын болон хөрөнгийн татварыг ерөнхийд нь хамруулж, мэдээлэл солилцох хэсэгт ямар нэгэн хязгаарлалтын талаар заагаагүй байна. А улсын эрх бүхий байгууллага А улсад оршин суугч этгээдийн борлуулалтын татварыг тулгах зорилгоор  В улсад оршин суугч этгээдийн ажил гүйлгээтэй холбоотой мэдээллийг хүсчээ. В улсын эрх бүхий байгууллага хэлэлцээрт өөрөөр заагаагүй борлуулалтын татварын талаарх хүсэлтэд нийцэж ажиллахаас татгалзах боломжгүй юм.

Жишээ 2: Жишээ 1-ийн хувьд А ба В улс мэдээлэл солилцох гэрээ байгуулаагүй бөгөөд давхар татварын хэлэлцээрт зөвхөн орлогын ба хөрөнгийн татваруудыг хамруулсан байна. В улсын эрх бүхий байгууллага мэдээлэл солилцох хүсэлтийг биелүүлэх ёсгүй. Учир нь хэлэлцээрт борлуулалтын татваруудыг тусгаагүй байдаг.

11. Хамрагдах хугацаа

 

30. Татварын асуудлыг шалгахад хамрагдах хугацаа орон оронд өөр өөр байдаг бөгөөд татварын жилийн эхлэл нь хуанлийн жилийхтэй үргэлж тохироод байдаггүй. Ирүүлсэн мэдээллийн ирүүлэх хугацаа болон тухайн мэдээллийн хамрах хугацааны хооронд нэлээд зөрүү гардгаас хуулийн хязгаарлалтын (statute) асуудлууд үүсдэг юм. Мэдээллийг хэрэглэх хугацаа алдагдах асуудал мэдээллийг хэрэглэх улсын хуулийн хязгаарлалтын (statute limitation) журмаар тодорхойлогддог. Зарим улсад (Франц) татварын шалгалттай холбоотой мэдээллийн хүсэлт гаргахад энэ хязгаарлалтыг мөрддөггүй байж болно. Мэдээлэл солилцох, хэрэгжүүлэх болон хүчин төгөлдөр хугацаатай холбоотой асуултуудыг Загвар гэрээний 15 дугаар зүйл, Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 10.3 дах заалтаас үзнэ үү.

12. Мэдээлэл солилцох үүрэг хариуцлага

 

31. Мэдээллийг солилцох асуудлыг заавал мөрдөхөөр онцолж өгөх нь чухал ач холбогдолтой байдаг. Энэ нь Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл болон Загвар гэрээний[19] 1 дүгээр зүйлийн эхний өгүүлбэрт “shall” гэдэг үгийг хэрэглэхтэй холбоотой юм. Загвар хэлэлцээрийн заалтад тусгасан мэдээлэл солилцох үүрэг хариуцлагыг холбогдох татварын хуулиудад заасан татвар ногдуулалттай харьцуулахад хэлэлцээртэй зөрчилдөх агуулга байхгүй юм.

32. Мэдээлэл солилцох үүрэг хариуцлагыг татварын албанд хадгалагдах мэдээллээр хязгаарлахгүй. Хүсэлтэд дурдсан мэдээлэл татварын албанд байхгүй бол хүсэлт гаргасан тал мэдээлэл олж цуглуулах өөр арга буюу татвар төлөгч (чид) эсвэл гуравдагч талуудаас[20] мэдээлэл олж авах аргыг хэрэглэх ёстой. Энэ нь татвар төлөгч эсвэл өөр нэг этгээдэд хадгалагдаж буй бизнесийн үйл ажиллагааны бүртгэлийн тусгай шалгалт эсвэл тусгай мөрдөн шалгалтын асуудлыг агуулж байж болно. Хүсэлтийг авсан тал өөрийн татварын зорилгоор тухайн мэдээллийг сонирхох үгүй эсэх  нь хамаагүй юм. Хүсэлт хүлээн авсан тал өөрийн татварын хуулийг хэрэгжүүлэх болон мөрдүүлэхэд шаардлагатай мэдээлэл биш ч гэсэн тэрхүү мэдээллийг гаргаж өгөх ёстой.

33. Зарим тохиолдолд хэлэлцэн тохирогч талуудад нотлох баримтын болон бусад эрх зүйн шаардлагад нийцсэн тодорхой хэлбэртэй мэдээлэл авах хэрэгтэй байж болно. Энэ талаар хүсэлтэд тусгайчлан заасан болон дотоодын хуулиар тодорхой түвшинд зааж өгсөн бол эрх бүхий байгууллага хүсэлтэд заасан хэлбэрийн мэдээллийг олж авахыг эрмэлзэх нь зүйтэй. Ийм маягтуудад гэрчүүдийн тайлбар болон эх баримт бүртгэлийн[21]баталгаат хуулбар зэргийг оруулдаг.

 

  1. 13.  Мэдээлэл солилцох хязгаарлалт

 

34. Мэдээлэл явуулах хууль эрх зүйн үүрэг хариуцлагад хязгаарлагдмал нөхцөл байдлууд байдаг. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 3-5 дах заалт болон Загвар гэрээний[22] 7 дугаар заалтад тэдгээр нөхцөл байдлыг тусгасан байна. Ийм ховор нөхцөл байдал тохиолдоход хэлэлцэн тохирогч талууд мэдээллээр хангах үүрэггүй юм. Мэдээллээр хангах, эсвэл үл хангах эсэх шийдвэр нь хүсэлт хүлээн авагч талын сонголт болдог. Эрх бүхий байгууллага мэдээллээр хангах үүрэггүй ч ингэхээр шийдвэрлэж болно. Хэрэв эрх бүхий байгууллага мэдээлэл өгөхөөр шийдсэн бол энэ нь тухайн гэрээний хамрах хүрээний дагуу хэрэгжинэ. Тухайлбал, худалдааны нууцтай холбоотой мэдээллийн хүсэлт ирэх тохиолдолд, хэрэв хүсэлт гаргасан Улсын хууль болон практикт Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 2 дах заалтын (Загвар гэрээний 3 дугаар зүйл) дагуу мэдээллийн нууцыг хадгалах үүрэгтэй гэж үзвэл эрх бүхий байгууллага холбогдох мэдээллээр хангаж, уг мэдээллийг худалдааны эсвэл нууцын тухайн дүрэм журамд харшлах зөвшөөрөгдөөгүй зорилгоор ашиглагдахгүй байх баталгаа гаргана. Хэрэв хүсэлт хүлээн авагч тал мэдээлэл өгөхөөр шийдсэн бол өндөр нууцын зэрэглэлтэй мэдээллийг хамгаалахад тохиромжтой тусгай нэмэлт арга хэмжээ авахыг хүсэлт гаргасан талд олгохын тулд худалдааны болон бусад нууцтай холбоотой мэдээлэл эсэхийг тодорхойлж өгөх нь зүйтэй.

35. Цаашид авч үзэх асуудлууд нь мэдээлэл өгөхөөс татгалзах шалтгаануудыг тайлбарлахад чиглэнэ. Мөн тухайн зорилгод ашиглаж болохгүй зарим шалтгааныг авч үзнэ.

13.1 Татварын нууц

36. Дотоодын хуулиар татварын нууц гэдэг нь татвар төлөгч болон түүний асуудалтай холбоотой мэдээлэл нууцын зэрэглэлтэй  бөгөөд зөвшөөрөлгүй нийтэд дэлгэхээс хамгаалагдах хэлдэг. Иймээс мэдээлэл солилцох талаар хамтран ажиллах асуудлын үндэс нь нууцын зэрэглэл бүхий мэдээллийг нөгөө улсад солилцоход тэдгээрийг ижил түвшинд хамгаалах ёстой. Ийм учраас хэлэлцэн тохирогч нэг талын ирүүлсэн ямар ч мэдээллийг нууцын зэрэглэл[23] бүхий мэдээлэл гэж тооцно. Хүлээн авагч улсад нууцын зэрэглэлийг мэдээлэл солилцох зохицуулалт болон дотоодын хуулиар тогтоож өгсөн байдаг учраас нь дотоодын татварын хуулийн нууцын тухай журмыг зөрчиж мэдээллийг хүргэхээс татгалзах боломжгүй юм.

13.2  Талуудын харилцаа

37. Мэдээлэл солилцох хүрээнд талуудын харилцаа гэдэг нь Хэлэлцэн тохирогч нэг тал нөгөө талд зориулж мэдээлэл цуглуулахдаа хүсэлт гаргагч өөрийн дотоодын хуулийн хүрээнд ижил нөхцөлд олж авахтай адил мэдээллээр зөвхөн хангах болон хүлээн авах үүргийг хэлнэ. Хүсэлт гаргасан тал өөрийн хэвийн үйл ажиллагаагаар олж авах боломжгүй мэдээллийг хүсэлт хүлээн авсан тал хангах үүрэггүй талаар Загвар гэрээнд цаашид тайлбарласан байна.

38. Талуудын харилцаа нь хэлэлцэн тохирогч нэг тал нөгөө талынхаа мэдээллийн систем[24] ийн илүү давуу байдлыг ашиглах ёсгүй байх санааг илэрхийлнэ. Хүсэл гаргагч талын хуулиар мэдээлэл хүлээн авах, өгөхийг хуулиар хориглосон, эсвэл хамтран ажиллах удирдлагын үйл ажиллагаа дутагдмал (жишээ нь: захиргааны нөөц хангалтгүй) үед хүсэлт хүлээн авсан тал мэдээлэл өгөхөөс татгалзаж болно. Гэхдээ хамтран ажиллахдаа хэт хатуу хандах нь мэдээллийг үр нөлөөтэй солилцоход саад учруулдаг тул энэ хүрээнд хамтран ажиллах үйл ажиллагааг өргөн хүрээнд прагматик байдлаар тайлбарлах ёстой. Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээний холбогдох Тайлбар хэсэгт талуудын харилцааны зарчим, түүний зориулалтын[25] талаар тайлбарласан байна.

39. Ижил нөхцөл байдалд хүсэлт хүлээн авсан тал мэдээллээр хангах, мэдээлэл хүлээж авах боломжтой тохиолдол бүрийг Эрх бүхий байгууллага практикт тодорхойлоход хүндрэлтэй байдаг. Энэ асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд Загвар гэрээнд хүсэлт гаргагч талыг талуудын харилцах нөхцөлийг хангагдсаныг[26]баталгаажуулсан бичиг өгөх шаардлагыг заасан байдаг. Хэрэв “энэхүү бичиг тодорхой бус[27] гэдэг нь илэрхий гэсэн итгэл төрүүлж байгаа” бол хүсэлт хүлээн авсан тал хүсэлтээс татгалзаж болно. Энэ механизм нь талуудын харилцаа хангагдаж байгаа эсэхийг тодорхойлохын тулд хэрэглэгдэх болсон юм. Загвар хэлэлцээрт ийм шаардлагыг тусгаагүй байдаг. Гэхдээ дотоодын хуулиараа тухайн улс зөвхөн талуудын харилцаа хангагдсан нөхцөлд туслалцаа үзүүлнэ гэж тогтоосон бол хэлэлцээртэй талаас мэдээллийн хүсэлт бүрт талуудын харилцааны бичигтэй адил бичгийг оруулахыг эрмэлзэж болно. Ийм бичгийг оруулах нь захиргааны нэмэлт асуудлууд гарахаас сэргийлдэг. Бусад тохиолдолд хүсэлт хүлээн авсан талын эрх бүхий байгууллагаас хүсэлтийг шийдвэрлэхээс өмнө нэмэлт асуулт, лавлагаа авахад хүргэдэг юм.

13.3  Төрийн  бодлого/ Ordre Public

40. Мэдээлэл өгөхөөс татгалзах өөр нэг шалтгаан бол Төрийн бодлогын талаарх ойлголт[28]юм. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсэг (19.5 дах заалт[29]) болон Загвар гэрээний 7 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсэгт (91 дэх заалт) энэ ойлголтын утга санааг тайлбарласан байдаг. “Төрийн бодлого” нь ерөнхийдөө улс орны маш чухал ашиг сонирхлыг илэрхийлдэг. Тухайлбал, хүсэлтэд төрийн нууцлалын зэрэгтэй мэдээлэл байж болно. Үндэстний болон улс төрийн дарлал хавчлагаас үүдэлтэй өөр улсад шалгалт хийж байгаа тохиолдолд “төрийн бодлого”-ын асуудал гарч ирдэг. Ийм хязгаарлалт амьдралд цөөн тохиолддог.

13.4  Худалдаа, бизнес ба бусад нууцлал

41. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл болон Загвар гэрээний 7 дугаар зүйлийн аль алинд нь худалдаа, бизнес, үйлдвэр, худалдаа болон мэргэжлийн нууцлал эсвэл худалдааны үйл явцыг[30] задруулах мэдээлэл өгөх үүрэггүй талаар тодорхой заасан байдаг. Эдгээр нууцлалууд хэтэрхий өргөн агуулгаар тайлбарлагдах ёсгүй талаар холбогдох Тайлбар хэсэгт заасан байна. Ялангуяа ном болон бүртгэлийн асуудлыг хамруулсан санхүүгийн мэдээлэл шинж чанарын хувьд худалдаа, бизнес эсвэл бусад нууцлалыг хамруулаагүй байж болно. Цөөн тохиолдолд худалдаа, бизнесийн эсвэл бусад нууцлалын асуудал гарахад, тэдгээр мэдээллийг өгөх эсэх нь хүсэлт хүлээн авсан улсын шийдвэр байдаг. Хэлэлцэн тохирогч нэг тал тодорхой асуудалд мэдээлэл өгөхөөс татгалзах шийдвэрт хүрэх тохиолдолд холбогдох баримтаас худалдаа, бизнес эсвэл бусад нууцлалын талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг салгаж, үлдсэн мэдээллийг нөгөө хэлэлцэн тохирогч талд[31] өгнө. Эрх бүхий байгууллагын үүрэг бол эмзэг мэдээллийг дамжуулах ба үл дамжуулах эсэхийг тодорхойлох бөгөөд мэдээллийг анхан түвшинд цуглуулж буй дотоодын байгууллагууд ямар мэдээллийг эмзэг гэж үзэхийг тэмдэглэж өгөх нь зүйтэй. Бүх улс оронд татварын нууцлалаар худалдаа болон бизнесийн нууцыг хамгаалдаг. Гэхдээ татвар төлөгч болон гуравдагч тал татварын байгууллагад ийм мэдээллийг өгөхөөс татгалзах эрх байхгүй.

Жишээ: Б улсаас ирүүлсэн хүсэлтийн дагуу А улсын эрх бүхий байгууллага А улсын байнгын оршин суугч С эмийн компанид иж бүрэн шалгалт хийжээ. Үүний үр дүнд А улсын эрх бүхий байгууллага бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхтэй холбоотой худалдааны маш өндөр үнэ цэнтэй мэдээлэл олж авчээ. Өмнө дурдсаны дагуу дээрх мэдээлэл өгөхийг хязгаарлаж, А улсын эрх бүхий байгууллага Б улсад тэрхүү мэдээллийг өгөхөөс татгалзах, эсвэл уг мэдээллээс нууцын зэрэглэлтэй хэсгийг салгаж Б улсад өгч болно.

13.5  Хууль эрх зүй, мэргэжлийн түвшинд нууцыг хамгаалах

42. Хэлэлцэн тохирогч нэг тал тухайн мэдээлэл үйлчлүүлэгч ба өмгөөлөгч, хуулийн зөвлөх эсвэл бусад хуулийн төлөөлөгчийн хоорондох харилцааны нууцын зэрэглэлтэй мэдээллийг өгөхөөс татгалзаж болно. Гэхдээ нууцын зэрэглэлтэй харилцаа гэдэгт юуг хамруулах журмыг өргөн хүрээнд авч үзэн, мэдээллийг үр нөлөөтэй солилцоход саад учруулахуйц тайлбарлаж болохгүй. Ялангуяа өмгөөлөгч, хуулийн зөвлөх эсвэл бусад хуулийн этгээдэд хүргүүлсэн баримт бичиг эсвэл бүртгэлийг эдгээр баримт мэдээллийг задрахаас[32] хамгаалах мэдээлэлд оруулж тооцохгүй. Мөн хүсэлт хүлээн авагч тал шаардлагатай тохиолдолд хүсэлт гаргагч талын нэрийн өмнөөс хууль эрхзүйн мэргэжлийн нууцлалын шаардлагын хүчин төгөлдөр байдал маргаантай бол түүнийг тулган шалгаж болно.

13.6  Банкны нууц

43. Ихэнх улс оронд банк болон үүнтэй адилтгах санхүүгийн байгууллагууд үйлчлүүлэгчдийнхээ санхүүгийн мэдээллийн нууцлалыг хамгаалах шаардлагыг мөрддөг. Энэхүү үүрэг хариуцлага (“банкны нууцлал”) банкны мэдээллийг гуравдагч талуудаас хамгаалаад зогсохгүй төрийн байгууллагууд, татварын албадыг ийм мэдээлэлд нэвтрэхээс хамгаална. Энэ хүрээнд ЭЗХАХБ-ын гишүүн орнуудын практик туршлагын талаар  “Татварын зорилгоор Банкны мэдээлэлд нэвтрэх ажиллагааг сайжруулах нь” (ЭЗХАХБ, 2000) тайлан буюу 2003 онд шинэчлэн гаргасан тайланд (the 2003 Progress Report) тус тус үзүүлсэн байдаг.

44. Загвар гэрээ болон Загвар хэлэлцээрийн аль алинд банкны нууцлал нь мэдээлэл[33] өгөхөөс татгалзах үндэслэл болохгүй гэж заажээ. Иймээс хэлэлцэн тохирогч талуудын эрх бүхий байгууллагууд банк болон бусад санхүүгийн байгууллагуудын мэдээллийг бүрэн эрх эсвэл захиргааны үйл ажиллагаагаар шууд болон шууд бусаар авах, мөн хэлэлцэн тохирогч нөгөө талыг ийм мэдээллээр хангах эрхтэй байх ёстой. Холбогдох тайлбар хэсэгт энэ талаар[34] дэлгэрэнгүй тайлбарласан байна.

13.7  Итгэмжлэгч, эрх бүхий төлөөлөгч болон эзэмшигчийн мэдээлэл

45. Мэдээлэл нь итгэмжлэгч, эрх бүхий төлөөлөгчдөд байгаа, эсвэл эзэмшигчийн ашиг сонирхлынх[35] гэдэг шалтгаанаар хүсэлтээс татгалзах боломжгүй. Тухайлбал, Дотоодын хууль эсвэл практикт худалдааны эсвэл бизнесийн нууц гэж мэдээлэл авах хүсэлтээс дан ганц татгалзах боломжгүй юм. Тайлбар хэсгүүдэд энэ талаар[36] цаашид үзүүлнэ.

Жишээ 1: Татварын шалгалтын үед У улсад оршин суугч А нь Z улсад оршин суугч Б-д хийсэн төлбөрийг нэхэмжилжээ. Энэ төлбөр нь өөр нэг С этгээдийн үзүүлсэн үйлчилгээтэй холбоотой бөгөөд А нь С-ийн тодорхойлолт болон оршин суугаа газрыг мэдэхгүй. У улсын эрх бүхий байгууллага С-г У улсын оршин суугч гэж үздэг бөгөөд Z улсын эрх бүхий байгууллагад С-ийн талаар мэдээллийг В-ээс авч өгөхийг хүсчээ. Гэтэл В нь итгэмжлэгч үүрэг гүйцэтгэдэг.

Жишээ 2: У улсын татварын албаны А компанид хийсэн хяналт шалгалтаар эрхийн шимтгэл төлсөн В компани Z улсын оршин суугч гэдгийг илрүүлжээ. Эдгээр төлбөр нь У улсын оршин суугч С этгээдэд ашиг авчирдаг гэж үзэн, У улсын эрх бүхий байгууллага Z улсын эрх бүхий байгууллагад хандан энэ компани болон хүлээн авсан төлбөрийн талаар мэдээлэл авахыг хүсчээ. В компанийн мэдэгдсэнээр уг компанийг хянадаг этгээд А компанид өмнө нь ажиллаж байсан бөгөөд хэрэв түүний талаар тодорхой болбол энэ нь тухайн этгээдийн эсрэг иргэнийй ажиллагааг эхлүүлэхэд хүргэнэ.

13.8  Дотоодын татварын хүү

46. “Дотоодын татварын хүү” гэдэг ойлголт нь хэлэлцэн тохирогч нэг тал татварын зорилгоор солилцохыг хүссэн мэдээлэлд хүү байгаа тохиолдолд нөгөө талд мэдээлэл өгөх нөхцөл байдлыг авч үздэг. Мэдээлэл өгөхөөс татгалзах нь дотоодын татварын хүүгийн  шаардлагад үндэслэх боломжгүй бөгөөд хэлэлцэн тохирогч нэг тал нөгөө талд[37] дангаараа мэдээлэл өгөх болон авах байсан ч гэсэн өөрийн мэдээлэл цуглуулах аргыг ашиглах ёстой.

13.9  Зохицуулалтын баримт бичигт заасан заалттай нийцэж ажиллах талаарх хүсэлт

47. Загвар гэрээнд хэлэлцэн тохирогч нэг тал Гэрээнд[38] тусгагдаагүй мэдээллийг авах хүсэлтээс татгалзаж болно гэж тодорхой заасан байдаг. Тухайлбал, Загвар гэрээний 5.5 дугаар зүйлд хүсэлт гаргагч тал хүсэлт хүлээн авагч талын эрх бүхий байгууллагад хүсэлттэй холбоотой тодорхой мэдээлэл гаргаж өгөх ёстой. Ийм мэдээлэл гаргаж өгөхгүй байх нь хүсэлт хүлээн авсан талыг хүсэлтээс татгалзахад хүргэж болно. Учир нь тухайн хүсэлт “Гэрээний нөхцөлтэй нийцээгүй” гэж үзнэ. Загвар хэлэлцээрт энэ талаар албан ёсоор багахан тусгасан байдаг бөгөөд эрх бүхий байгууллагуудад илүү их боломжийг өгдөг. Гэхдээ үндсэн зарчим адилхан үйлчилнэ. Тухайлбал, хүсэлт гаргагч тал хүсэлтэд заасан мэдээллийн хүрээ нь хийгдэж буй шалгалт эсвэл мөрдөн шалгах ажилтай холбоогүй бол хүсэлтийг хүлээн авсан тал уг хүсэлтээс татгалзаж болно. Учир нь энэ “учир холбогдолтой байх” гэсэн стандартыг хангахгүй бөгөөд 26 дугаар зүйлийн хамрах хүрээнээс гадуур асуудал болно. Мэдээж хэрэг, энэ үндэслэлээр хүсэлтээс татгалзахын өмнө хүсэлт хүлээн авсан тал энэ асуудлаар нөгөө эрх бүхий байгууллагаас тодруулга авахыг зорих хэрэгтэй.

13.10           Үл ялгаварлах

48. Эрх бүхий байгууллага хүсэлт хүлээн авсан талын үндэсний ялгаварлалтай холбоотой мэдээлэл өгөхөөс татгалзаж болно. Энэ журмыг Загвар гэрээний 7 дугаар зүйлийн 6 дах заалтад тусгасан байна. Загвар хэлэлцээрийн агуулгад энэ журам нь 26 дугаар зүйлийн 1 дэх заалтын эхний өгүүлбэрээс (“….Хэлэлцээртэй зөрчилдөхгүй бол татвар ногдуулалт…) гэх бөгөөд үүнийг 24 дүгээр зүйлийн 1 дэх заалттай холбож уншина. Ийм асуудал зөвхөн онцгой тохиолдолд л үүсдэг тул бодит байдалтай нээх хамааралтай[39] байдаггүй юм.

13.11           Дотоодын хууль, бодит байдлын зөрүүг шийдэх хариуцлага байхгүй

49. Хэлэлцэн тохирогч нэг Улс өөрийн хууль болон захиргааны хэргийн[40] зөрүүтэй асуудлыг шийдвэрлэх үүрэггүй гэж Загвар хэлэлцээрт тусгажээ. Гол үндэслэл нь хэлэлцэн тохирогч нэг тал өөрийн татвар ногдуулалтаас илүү биш, мөн дутуу биш хийхийг шаарддаг. Иймд эрх бүхий байгууллагын мэдээлэл хүсэлтэд хангалттай хариу болдоггүй тул хэлэлцэн тохирогч нэг тал бүх хамааралтай мэдээллийг олж авах арга хэмжээ авах ёстой. Үүнд бизнесийн бүртгэлийн тусгай хяналт шалгалт, эсвэл мөрдөн шалгалтын ажлыг хамруулах ба энэ нь өөрийн татварын зорилгоор авах арга хэмжээтэй адил байна.

50. Загвар гэрээнд эрх бүхий байгууллагын олж авсан мэдээлэл хүсэлтэд хангалттай хариу өгч чадахгүй бол хүсэлт хүлээн авсан тал хүсэлтэд дурдсан мэдээллээр хангахын тулд мэдээлэл цуглуулах бүх холбогдох аргыг хэрэглэх хэрэгтэй талаар ижил төстэй журмыг[41] тусгасан байдаг. Хэрэв мэдээлэл цуглуулах арга хэмжээ хүсэлтэд дурдсан мэдээллийг хүлээн авах боломжтой бол үүнийг “холбогдолтой” арга хэмжээ гэж үздэг. Тухайн нөхцөлд мэдээллийг олж цуглуулах арга хэрэгсэл холбогдолтой байх нь хүсэлтийг хүлээн авсан талаас[42] хамаарна.

13.12           Хэвийн нөхцөлд дотоодын хуулийн хүрээнд олж авах боломжгүй мэдээллээр хангах үүрэг хариуцлага байхгүй

 

51. Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 3b дэх заалтад Хэлэлцэн тохирогч Улс өөрийн дотоодын хуулийн хүрээнд эсвэл хэвийн үйл ажиллагаагаар олж авах боломжгүй мэдээллийг өгөхөөс татгалзах нь чөлөөтэй гэсэн байна. Загвар гэрээнд 26 дугаар зүйлтэй[43] адилхан заалт үгүй байна. Гэхдээ дотоодын хууль, дотоодын захиргааны практикт харшлахгүй бол Хэлэлцэн тохирогч нэг улс банкны нууц эсвэл дотоодын татварын ашиг сонирхол бүхий шаардлагыг мэдээлэл[44] өгөхөөс татгалзах үндэслэн болгож болохгүй. Мөн түүнчлэн мэдээллийн хүсэлтээс итгэмжлэгч, эрх бүхий төлөөлөгч эсвэл эзэмшигчийн ашиг сонирхлы[45] гэсэн үндэслэлээр татгалзах боломжгүй юм. Иймд Загвар хэлэлцээрийн болон Загвар гэрээний хүрээнд үр дүн нь ижил байдаг.

14. Мэдээлэл цуглуулах арга

 

52. Хүсэлт хүлээн авсан талын татварын албанд мэдээлэл хадгалагдаж байгаа, эсвэл мэдээлэл цуглуулах тусгай аргууд шаардлагатай болж болно. Тухайн хэрэгт мэдээлэл цуглуулах ямар арга (аргууд) хамгийн тохиромжтой эсэх нь холбогдох бүх баримт болон нөхцөл байдлаас шалтгаална. Мэдээлэл цуглуулах дараах аргууд байж болох бөгөөд тэдгээр нь хүсэлт хүлээн авсан талын хууль, захиргааны практикт нийцсэн байдаг. Үүнд:

–       Тухайн мэдээллийг мэддэг, мэдээллийг эзэмшиж байгаа болон мэдээлэлд хяналт тавьдаг хүнээс асуулга авах

–       Сайн дурын хамтын ажиллагааг хэрэгжүүлэх боломжгүй тохиолдолд мэдүүлэг авахын тулд хэн нэгнийг тогтоосон хугацаанд ирэхийг шаардах

–       Тогтоосон хугацаа, газарт тухайн хүн ирээгүй тохиолдолд түүнийг ирүүлэх зохих арга хэмжээ авах

–       Ном, бичиг баримт, бүртгэл болон бусад биет зүйлсийн талаар мэдээлэл олж авах хүсэлт гаргах

–       Ном, баримт бичиг, бүртгэл болон бусад биет хөрөнгийг бүтээгчээс тэдгээр зүйлсийг ямар байдлаар хамгаалж, хадгалах талаар асуух

–       Мэдүүлэг өгч буй болон ном, баримт бичиг, бусад биет хөрөнгийг бүтээж буй хүний байршил

–       Шалгалт хийхийн тулд ном, бүртгэл болон бусад биет хөрөнгийг байршуулж, хадгалах зорилготой байрыг хайх, түүнд нэвтрэх

–       Ном, баримт бичиг, бүртгэл болон бусад биет бус хөрөнгийн албан ёсны хувийг бэлтгэх

–       Хүсэлт гаргагч улсын Эрх бүхий байгууллагад хүсэлтэд хариу өгөх зорилгоор мэдүүлэг өгч буй болон ном, бичиг баримт, бусад биет хөрөнгийг бүтээгчээс асуух асуулт бэлтгэхийг зөвшөөрөх

15. Журамласан эрх ба хамгаалалт

53. Мэдээллийг цуглуулах арга хэмжээ болон мэдээлэл солилцох үйл ажиллагаанд ерөнхий байдлаар холбогдох хүмүүст зориулж дотоодын хуулиар төрөл бүрийн журамласан эрх, хамгаалалтыг тогтоож өгсөн байдаг. Ийм эрх, хамгаалалтад урьдчилж мэдэгдэх журам, мэдэгдлийн дагуу мэдээлэл солилцох эрх, хүсэлт хүлээн авсан тал мэдээлэл цуглуулах аргыг хэрэгжүүлэх эрх зэргийг хамруулдаг.

54. ЭЗХАХБ-ын цөөн хэдэн гишүүн орнууд тодорхой нөхцөл байдалд мэдээлэл өгсөн хүн эсвэл мөрдөн шалгалтад хамрагдаж буй татвар төлөгчид урьдчилан мэдэгдэх ёстой байдаг. Ингэх нь мэдэгдэл авсан хүн солилцох мэдээллийг хязгаарлах, мэдээлэл солилцоход асуудал үүсгэх үр дүн авчирч болно. Зарим улс оронд татварын залилантай холбоотой асуудлын хүрээнд урьдчилсан мэдэгдэл өгөлгүй, мэдээлэл солилцсоны дараа хүртэл мэдэгдлийг хойшлуулдаг. Зарим тохиолдолд тухайн газрын шүүхээс урьдчилан өгөх мэдэгдэл мөрдөн шалгах үйл ажиллагаанд ноцтой аюул занал учруулахаар байна гэж тодорхойлбол үүнийг өгөхөөс татгалздаг. Иймд эрх бүхий байгууллагууд хүсэлт гаргахдаа урьдчилсан мэдэгдэл өгөхөөс хамгаалах хүсэлтэй бол залилан байж болзошгүй нөхцөл байдлыг хүсэлтдээ тодорхойлж өгөх нь зүйтэй. Урьдчилсан мэдэгдэл өгдөг улс орнуудад татвар төлөгчид ерөнхийдөө мэдээлэл солилцоход давж заалдах эрхтэй байдаг. Урьдчилсан мэдэгдэл өгөх эрхийг Европын холбооны[46]   гишүүн улсуудын хооронд НӨАТ-тай холбоотой мэдээлэл солилцоонд хэрэглэхээ больсон байна.

55. Мэдээлэл солилцоход зориулж ийм эрх, хамгаалалт байхын цаад санаа нь хэлэлцэн тохирогч талууд татварын мэдээлэл солилцох гэрээ эсвэл орлогын татварын хэлэлцээр дуусвар болох үед өөрсдийн хууль эрхзүй, захиргааны практик үйл ажиллагааны дагуу бие биедээ мэдээлэх (холбогдох бусад журамласан эрх, хамгаалалт) ёстой. Ингэсний үр дүнд холбогдох дүрэм журамд өөрчлөлт оруулна[47].

16. Хүлээн авсан мэдээллийн нууцын зэрэглэл

56. Хүлээж авсан ямар ч мэдээлэл нууцын зэрэглэлтэйд[48] тооцогдоно. Загвар гэрээнд зааснаар хүлээж авсан мэдээлэл зөвхөн Гэрээнд тусгасан татварыг хураах, шалгах, төлүүлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлэгч хүмүүс эсвэл эрх бүхий байгууллагууд (шүүх болон захиргааны байгууллага) тодорхойлсон зорилгын дагуу ашиглагдана. Хүсэлт хүлээн авсан талын эрх бүхий байгууллага бичгээр зөвшилцөж тохироогүй үед мэдээллийг бусдад буюу гуравдагч этгээдэд өгөхийг хориглоно.

57. Загвар хэлэлцээрт мэдээллийг ашиглах тал дээр Загвар гэрээнээс хэд хэдэн ялгаа бий. Нэгд, Загвар хэлэлцээрт мэдээллийг хөндлөнгийн эрх барих байгууллагууд[49] ашиглахыг зөвшөөрдөг. Хөндлөнгийн эрх барих байгууллага гэдэг нь Хэлэлцэн тохирогч талуудын[50] төрийн эрх барих байгууллагын бүрэлдэхүүнд хамаарах татварын удирдлага, хэрэгжүүлэгч байгууллагуудыг хэлнэ. Хоёрт, Загвар хэлэлцээрт мэдээллийг бусад хүн, байгууллага болон шүүх эрх барих байгууллагад задруулахыг зөвшөрдөггүй бол, Загвар гэрээнд хүсэлт хүлээн авсан талын Эрх бүхий байгууллагын бичгээр өгсөн зөвшөөрлийн дагуу дээрх мэдээллийг авах толилуулах боломжтой байдаг. Эцэст нь, Загвар гэрээ болон Загвар хэлэлцээрийн аль алинд солилцсон мэдээллийг нууцын зэрэглэлтэй, мэдээллийг ашиглах эрхтэй хүмүүсийн нэрсийг тавьж хадгалах шаардлагыг тусгадаг. Загвар хэлэлцээрт “мэдээллийг дотоодын хуулийн[51] хүрээнд олж авсан мэдээлэлтэй адил хэмжээнд нууцыг хамгаалж” хадгална гэсэн нэмэлт заалттай байдаг. Гэхдээ Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээний аль аль нь хэн мэдээллийг ашиглах талаар нарийвчлан заасан (нууцын зэрэглэлийн хамгийн наад захын стандартыг баталгаажуулах) байдаг учраас тэдгээрийн заалтуудад ялгаатай зүйл бараг үгүй юм.

58. Зарим орнуудад онцгой мэдээлэлд шаардагдах журамласан зохицуулалт байдаг. Тухайлбал, Унгар улсад банкны мэдээллийн тухай заалтаар хүсэлт гаргагч талын эрх бүхий байгууллага тус улсаас ирүүлсэн мэдээллийн нууцыг хамгаалах мэдэгдэлд гарын үсэг зурж баталгаажуулах шаардлага тавьдаг.

59. Нууцын зэрэглэлийг хангах журмыг бүх төрлийн мэдээлэлд (хүсэлтийн дагуу ирүүлсэн мэдээлэл болон хүсэлтэд хариу болгож дамжуулсан мэдээлэл) мөрдөнө. Хэрэв Хэлэлцэн тохирогч улсын дотоодын хуулинд нууцлалын талаарх заалт нь Загвар гэрээ эсвэл Загвар хэлэлцээрийн заалтаас бага хүрээнд тусгагдсан бол Загвар гэрээ эсвэл Загвар хэлэлцээрийн заалтууд нь үр дагавар авчрахгзй байх болно. Хэрэв дотоодын хуулиар өргөн хүрээнд тусгасан бол нууцын зэрэглэлийн талаарх заалтууд гадаадаас ирүүлсэн мэдээллийг ашиглахад хязгаарлалт тавьж өгдөг. Дотоодын татварын алба хүлээн авсан мэдээлэл задрахтай холбоотой гарах асуудлаар Эрх бүхий байгууллагад хандах ёстой.

60. Хүлээн авсан мэдээллийн талаар тухайн татвар төлөгчид мэдээлж, гэрчлүүлнэ. Гэхдээ ингэж мэдээллийг задруулахыг зөвшөөрдөг боловч шаарддаггүй юм. Үнэн хэрэгтээ мэдээллийг ийнхүү татвар төлөгчид задруулахад зарим тохиолдолд асуудал үүсдэг. Тухайлбал, нууцын зэрэглэлтэй хүлээн авсан мэдээллийн эх үүсвэрийн талаарх мэдээллийг татвар төлөгчдөд мэдээлэхгүй байх ёстой. Үүнтэй адил, эрх бүхий байгууллагууд солилцсон мэдээллийн харилцаа холбооны нууцлалыг хамгаалахыг эрмэлзэх нь зүйтэй. Ийм учраас мэдээллийг илгээж буй эрх бүхий байгууллага мэдээллийн аль хэсгийг  татвар төлөгчид үзүүлэх ёсгүй (ямар шугамаар авсан талаарх мэдээллийг оруулаад) тодорхойлж өгөх хэрэгтэй. Шаардлагатай гэж үзвэл Эрх бүхий байгууллагууд ийм асуудлын талаар хэлэлцэж, хамтран хүлээн зөвшөөрөх шийдвэрт хүрэх ёстой байдаг.

61. Татвар төлөгчид мэдээллийг толилуулж байгаа тул татвар төлөгчид[52] мэдээлэл өгөх эсэхийг шийдвэрлэдэг төрийн эсвэл шүүх эрх барих байгууллагуудад мөн тэдгээр мэдээллийг өгөх хэрэгтэй. Ийм асуудал татвар төлөгчийн мэдээлэлд нэвтрэх эрхийг хязгаарлаж болдог улс орнуудад тохиолдох бөгөөд татвар төлөгч энэ шийдвэрийг шалгуулах эрхтэй байдаг.

62. Ихэнх улс орон дотоодын мэдээллийг задруулахгүй байхыг хуульчилсан байдаг. Тухайлбал, мэдээллийн эрх чөлөө, төрийн байгууллагын баримт, бүртгэлд нэвтрэхийг зөвшөөрсөн бусад хууль тогтоомжтой байх гэх мэт. Мэдээлэл солилцох хууль тогтоомжийн нууцын зэрэглэлд хамаарах заалт нь нууцын зэрэглэлгүй гэж тооцон мэдээллийг хүмүүст өгөх заалт бүхий дотоодын дүрэм журмаас илүүд[53] тооцогдоно. Ийм зарчмыг мөрддөггүй, хэлэлцээрт нэгдсэн ямар ч улс орон энэ асуудлыг Хэлэлцэн тохирогч нөгөө талын анхааралд хандуулдаг байх ёстой. Энэ асуудал шүүхийн шийдвэрээр эсвэл хууль тогтоомжинд гарсан хэд хэдэн удаа өөрчлөлтийн үр дүнд бий болсон бол эрх бүхий байгууллагууд бусад эрх бүхий байгууллагуудад энэ талаар аль болох эртхэн мэдээлэх нь зүйтэй. Орлогын татварын хэлэлцээрийн нууцын тухай заалтыг олон улсын хуулийн үүрэг хариуцлагын хүрээнд хийдэг. Орлогын татварын хэлэлцээр болон мэдээлэл солилцох гэрээний хүрээнд илгээх мэдээллийг гаргаж өгөх хүсэлт хүлээн авсан ямар ч хүн өөрийн эрх бүхий байгууллагатай энэ талаар хэлэлцэж, мөн явуулсан мэдээллийн талаар үүнд мэдэгдэх ёстой.

17. Мэдээллийг бусад зорилгод ашиглах

63. Мэдээллийг солилцох болсон зорилгоос нь өөр зорилгоор ашиглаж болохгшүй. Иймд Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээнд татварын зорилгоос өөр зорилгод мэдээллийг ашиглахыг хориглодог. Тухайлбал, Загдар хэлэлцээр эсвэл Загвар гэрээний хүрээнд олж авсан санхүүгийн мэдээллийг санхүүгийн бус эрүүгийн хэргийг шалгахад ашиглах ёсгүй. Хэрэв хүлээн авагч тал өөр зорилгоор мэдээллийг ашиглах нь үнэ цэнтэй чухал байсан ч мэдээллийг тодорхойлсон зорилгын дагуу л ашиглах ёстой. Аль нэг гадаадын эрх бүхий байгууллагаас ирүүлсэн мэдээлэл тодорхойлогдсоноосоо өөр зорилгод ашиглагдах эргэлзээ төрвөл дотоодын эрх бүхий байгууллагууд энэ талаар холбогдох эрх бүхий байгууллагад үргэлж мэдээлж байх нь зүйтэй.

64. Гэхдээ зарим улс орнуудад мөнгө угаах, авлига, террорист санхүүжилттэй холбоотой асуудлын хүрээнд татварын байгууллагуудыг бусад хууль хэрэгжүүлэгч болон шүүх эрх барих байгууллагуудтай татварын мэдээлэл солилцохыг зөвшөөрдөг. Ингэхийн тулд тэдгээр улс орнууд татварын мэдээлэл солилцох гэрээний хүрээнд олж авсан мэдээллийг дээрх зорилгоор бусад байгууллагуудтай солилцох боломжтой талаар хоёр талт хамтран ажиллах гэрээнд тусгаж өгөх хэрэгтэй. Загвар хэлэлцээрийн Тайлбар хэсэгт энэ зорилгоор[54] ашиглах талаар үг найруулгыг тусгасан байдаг.

18. Мэдээлэл солилцох ажиллагааны зардал

65. Загвар гэрээний 13 дугаар зүйлд үнэ өртгийн талаар нарийн тусгасан байдаг. Холбогдох Тайлбар хэсэгт (98, 99 дэх заалтыг үзнэ үү) мэдээлэл солилцохтой холбоотой өртөг зардлыг хуваарилахын тулд Хэлэлцэн тохирогч талуудын хэрэглэх арга зүй, арга хандлагыг тайлбарласан байдаг. Практикт татварын мэдээлэл солилцох цөөн хэдэн гэрээнд хэвийн ба хэвийн бус өртгийн ялгаатай байдлыг харуулсан байдаг. Хүсэлт хүлээн авагч талд хэвийн зардлыг, хүсэлт гаргагч талд хэвийн бус зардлыг[55] даах үүрэг хариуцлагыг тодорхойлосон байдаг. ”Хэвийн бус зардал” гэдэгт хүсэлт гаргасан талын хүсэлтийн дагуу хэрэгжүүлсэн тодорхой горимын үр дүнд бий болсон зардал, хүсэлт хүлээн авсан талаас гуравдагч талаар дамжуулж авахад гарсан зардал (тухайлбал, банкны мэдээлэл), баримт мэдээллийг тодорхойлох, орчуулахад ажилласан шинжээч, орчуулагчийн хөлс, мөн хүсэлт гаргагч талын хүсэлтийн дагуу авсан арга хэмжээний үр дүнд гарсан хохирлыг хүсэлт хүлээн авсан талаас татвар төлөгчид төлөх төлбөр зэргийг хамруулна. Мэдээлэл солилцох бусад гэрээнүүдэд шууд ба шууд бус зардлын ялгааг зааж өгсөн байх ба хүсэлт гаргагч тал шууд бүх зардлыг хариуцах шаардлагатай байдаг.

66. Загвар хэлэлцээрт мэдээлэл солилцох асуудалтай холбоотой аливаа зардлын талаар тусгаагүй байдаг тулд энэ асуудлыг эрх бүхий байгууллагууд хэлэлцэн шийдвэрлэдэг. Хэвийн бус зардал өндөр гарах улс орнуудад энэ асуудлыг шийдвэрлэх практик ажиллагаа бэлэн байдаг. Хүсэлт хүлээн авагч талд гарах хүндрэлийг бууруулахын тулд хүсэлт гаргагч тал орчуулгын болон мэдээллийн хувийг албажуулахтай холбоотой зардал, хүн хүчний нөөц, тоног төхөөрөмжтэй холбогдож гарсан зардоыг хариуцдаг жишээ бий. Ийм тохиолдолд, хэрэв дотоодны хуулийн хүрээнд гадаадын татварын албанаас албан тушаалтнууд “татварын шалгалт” хийхээр ирж ажиллах нь хүсэлт хүлээн авсан талын зардлыг бууруулахад чиглэж байгаа юм. Энэ асуудлыг цаг хугацаанд нь, зардлын үр ашигтай шийдэхийн тулд аль болох эрт үе шатанд авч үзэх нь чухал ач холбогдолтой.

19. Татвар төлөгчийн дугаарыг (ТТД) хэрэглэх

 

67. ЭЗХАХБ-ын ихэнх гишүүн орнууд өөрийн байнгын оршин суугч татвар төлөгчдөд Татвар төлөгчийн дугаар (ТТД) өгдөг. Зарим улс оронд тодорхой нөхцөлд байнгын оршин суугчдад мөн ТТД олгодог. ЭЗХАХБ-ын Консулын газар 1997 онд олон улсын түвшинд (1997/39/FINAL) ТТД-ыг хэрэглэх Зөвлөмжийг гаргасан байна. ТТД нь татварыг төлөгч болон автомат програмд тохирох шалгах түлхүүрийг тодорхойлоход хэрэглэгддэг. Татварын хэлэлцээр бүхий талаас автомат шугамаар ирсэн мэдээллийг боловсруулахад ТТД-ыг мэдэх нь чухал ач холбогдолтой байдаг. ТТД нь татвар төлөгчийг түргэн хугацаанд тодорхойлох боломж олгодог тул ТТД-ын талаарх зааллтай байх нь хүсэлтэд хариу өгөх, автоматаар мэдээлэл солилцоход мөн ач холбогдолтой байдаг юм. Иймээс ТТД-ын талаарх заалтын хууль тогтоомжийн хүрээнд татварын албан хаагчид тэдгээрийг (хэрэв эх үүсвэр улс болон оршин суугч улсын ТТД-ыг мэдэж байгаа бол) эрх бүхий байгууллагад зориулж мэдээллийн хүсэлт гаргах болон мэдээлэл  дамжуулах үед өгөх хэрэгтэй юм.



[1]Энэ гарын авлагад “Хэлэлцэн тохирогч талууд” гэдэг үгийг хэрэглэх нь илүү зохимжтой юм. Энэ нэр томьёог Татварын загвар хэлэлцээрийн “Хэлэлцэн тохирогч Улсууд” гэдэгтэй адилтгаж үзнэ.

[2]Загвар гэрээний 5 дугаар зүйлийн 1 дэх заалт.

[3]Загвар хэлэлцээр эсвэл Загвар гэрээнээс тусдаа мэдээлэл солилцох заалтыг хэрэгжүүлэх тусгай гарын авлага байдаг , эсвэл цаашид гарах бол тэдгээр одоо хэрэглэгдэж буй гарын авлагаас илүүд тооцогдоно.

[4]Европын консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Татварын асуудлаар Захиргааны туслалцаа үзүүлэх Хэлэлцээрийн 27 дугаар зүйл, Загвар гэрээний 12 дугаар зүйл, Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 5.2, ЕХ-ны улсуудад зориулсан “Өргөн хүрээнд туслалцаа авах заалт” ЕУ-ын 1977 оны захирамжийн 11 дүгээр зүйлийг тус тус үзнэ үү.

[5]Тухайлбал, Олон улсын гэрээ хэлэлцээрт заагаагүй ч хууль эрх зүйн туслалцаа үзүүлэх хамтын ажиллагааны гэрээ эсвэл дотоодын хуулийн заалтын дагуу гэмт хэрэгт холботой асуудлаар мэдээлэл солилцох боломжтой байж болно.

[6]Тухайлбал, хэрэв хууль эрхзйн туслалцаа үзүүлэх хамтын ажиллагааны гэрээний хүрээнд нотлох баримтын эхийг авах хүсэлт гаргавал хүсэлт гаргасан тал зөвхөн энэ зорилгод нь мэдээллийг ашиглана.

[7]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйл, Загвар гэрээний 12 дугаар зүйлд мэдээлэл солилцох өөр баримт бичиг байж болно гэж заасан байдаг.

[8]Европын консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээр нь гэмт хэргийн асуудлыг шалгахаар бэлтгэхэд зориулж мэдээлэл солилцох талаар заасан байдаг. Харин шүүх эрх мэдлийн байгуулагаас өмнө гэмт хэргийн асуудлыг авч хэлэлцэхтэй холбоотой мэдээлэл үүнд хамрагдахгүй.  Тайлбар хэсгийн 9 ба 56 дугаар заалтыг үзнэ үү.

[9]Тухайлбал, дотоодын хуулиар холбогдох мэдээллийг олж цуглуулах арга, хэлбэрийг (нотлох баримтыг мэдүүлэх г.м) тодорхойлно. Мөн 33 дах хэсгийг үзнэ үү.

[10]ЭЗХАХБ/Европын Консулын газрын хэлэлцээрт хүсэлт тавьж, сайн дурын үндсэн дээр, тогтоосон журмын дагуу мэдээлэл солилцох  мөн түүнчлэн нэгэн зэрэг татварын  шалгалт хийх болон татварын шалгалтыг гадаад улсад хийх тухай тусгай заалтуудыг оруулсан байдаг. Энэ талаар 5-9 дэх хэсгийг үзнэ үү.

[11]ЭЗХАХБ/Европын Консулын газрын хэлэлцээрт  Хэлэлцэн тохирогч талууд сайн дураар мэдээллийг солилцох нөхцөл байдлуудыг томьёолсон байдаг. Энэ талаар 7а-е хэсгийг үзнэ үү.

 

[12] Загвар хэлэлцээрийн 3(1)f заалт болон Загвар гэрээний 4(1)b заалт. Энэ арга хандлагыг ЭЗХАХБ/Европын Консулын газрын хэлэлцээрийн 3(1)d заалтаас үзэж болно.

[13] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн өмнөх хувилбарт ”зайлшгүй”-н  стандарт гэж хэрэглэгдэж байсан. Тайлбар хэсэгт “зайлшгүй” гэдгийг “холбоотой гэж үзэх-foresee ably relevant” болгож өөрчилсбн бөгөөд ингэснээр энэ заалтын үр нөлөөг өөрчлөхөд бус, Загвар гэрээтэй нийцүүлж,  тэнцвэртэй илэрхийлэхийг зорьсон байна. 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 4.1 болон 5 дах заалтыг үзнэ үү. ЭЗХАХБ/Европын Консулын газрын хэлэлцээрийн дээрх стандартыг мөн хэрэглэдэг. Энэ талаар 4(l) заалтаас үзнэ үү.

 

[14] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлд Швецарийн заалтыг үзнэ үү.

[15]Энэхүү жагсаалт нь асуудлыг бүрэн хамруулаагүй бөгөөд ерөнхий дүр зургийг гаргахад чиглэсэн болно. Мөн түүнчлэн мэдээлэл авах хүсэлт нь 37-39 дүгээр хэсэгт тайлбарласан хоёр талаас тавигдах шаардлагуудад нийцсэн байх ёстой гэдгийг онцлох ёстой.

[16]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 1 дүгээр заалт болон 2 дугаар зүйл, мөн Европын Консул/ЭЗХАХБ-ын Гэрээний 1 дүгээр зүйлийн  3 дугаар заалтыг үзнэ үү.

[17] Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээрийн 2 дугаар зүйлийн 1 дэх заалтад холбогдох татварын жагсаалт бий.

[18]2005 онд хүчин төгөлдөр хэрэгжсэн Давхар татварын гэрээний ихэнх заалтууд бүх төрлийн  татвар болон тайлбарыг өгөөгүй байдаг. Харин энэхүү хэлэлцээрт тусгасан татварын төрлөөр хязгаарлагддаг.

[19]Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрт ижил заалтыг хэрэглэсэн байдаг. Энэ хэлэлцээрийн 1 дүгээр зүйлийн 1 дэх заалт, 4 дүгээр зүйлийн 1 дэх заалт болон 7 дугаар зүйлийн 1 дэх заалтыг үзнэ үү.

[20]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 16 дах заалт, Загвар гэрээний 5 дугаар зүйлийн 2 дах хэсэг болон Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрийн 5 дугаар зүйлийн 2 дах заалтыг тус тус үзнэ үү.

[21]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 10.2 дах заалт, Загвар гэрээний 5(3) дугаар зүйл болон холбогдох Тайлбарыг үзнэ үү.

[22]Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрийн 22 дугаар зүйл, 26 дугаар зүйлийн 2 дах заалт, Загвар гэрээний 8 дугаар зүйл.

[23]Загвар гэрээний 26 дугаар зүйлийн 2 дах заалт, 8 дугаар зүйл болон Европын Консул/ЭЗХАХБ-ын Гэрээний 22 дугаар зүйл.

[24]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 3 дах заалтын а ба b, Загвар гэрээний 7 дугаар зүйлийн 1 дэх заалт (нэгдүгээр өгүүлбэр) болон Европын Консул/ЭЗХАХБ-ын Гэрээний 21дүгээр зүйлийн 2 дах заалтын а ба c.

[25]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 15-15.2 заалтын Тайлбар хэсэг, Загвар гэрээний Тайлбар хэсгийн 72-74 дэх заалт, Европын Консул/ЭЗХАХБ-ын Гэрээний Тайлбар хэсгийн 189, 195, 196 дах  заалтуудыг тус тус үзнэүү. 26 дугаар зүйлийн Тайлбарын өмнөх хувилбарт талуудын харилцааны зарчмын талаар бага зэрэг дурдсан байдаг. Гэхдээ шинээр оруулсан 15.1,15.2, 18.1 дэх заалтад болон шинээр найруулсан 15 дах заалтад тэрхүү зүйл заалтын нөлөөг өөрчлөхөд чиглээгүй бөгөөд тэдгээрийг тодруулга гэж ойлгох нь зүйтэй.

[26]Тавдугаар зүйлийн 5f заалтыг үзнэ үү.

[27]Загвар гэрээний Тайлбар хэсгийн 76 дугаар заалтыг үзнэ үү.

[28]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 3c  заалт, Загвар гэрээний 7 дугаар зүйлийн 4 дэх заалт болон Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрийн 21 дүгээр зүйлийн 2d заалтыг тус тус үзнэ үү.

[29]Өмнөх хувилбараар 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсэгт “Төрийн бодлого” гэдгийн зөвхөн товч утгыг тайлбарлаж байсан. Өнөөгийн хувилбарт утгыг алдагдуулах биш, харин тодруулга хийж өгсөн байна.

[30]Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрт холбогдох заалтуудыг  21 дүгээр зүйлийн 2d хэсгээс үзнэ үү.

[31]Загвар гэрээний Тайлбар хэсгийн 78-83 дах  хэсэг, Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 19-19.2 дах хэсэгт худалдаа, бизнес эсвэл бусад нууцлалын талаарх дэлгэрэнгүйг тусгасан болно.

[32]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 19.3-19.4, Загвар гэрээний 7 дугаар зүйлийн 3 дах заалт болон холбогдох Тайлбар хэсэг (84-90 дэх хэсэг)-т энэ талаар дэлгэрүүлж тайлбарласан байна.  Өмнөх хувилбараар 26 дугаар зүйлийн заалтад өмгөөлөгч – үйлчлүүлэгчийн эрх болон үүнтэй төстэй эрхийн талаар тайлбарлагдаагүй. Харин шинэчилсэн өнөөгийн найруулгаар тэдгээр үзэл баримтлалыг зөвхөн дүрсэлж, тайлбарласан. Харин мэдээлэл солилцох үүрэг хариуцлагын хязгаарлалтын нөлөөний талаар тусгаагүй байна.

[33]Загвар гэрээний 5 дугаар зүйлийн 4 дэх заалт болон Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 5 дах заалтыг тус тус үзнэ үү. Одоогийн хувилбараар 26 дугаар зүйлд  5 дах заалтыг нэмж оруулсан бөгөөд үүнтэй адил заалт өмнөх хувилбарт байхгүй.  Гэхдээ 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсэгт нэмэлтээр оруулсан 5 дах заалт  өмнөх  хувилбарын 26 дугаар заалтын дагуу тайлбарлагдахгүй,

[34]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 19.10-19.15 болон Загвар гэрээний 5 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 46-48 дах заалтыг тус тус үзнэ үү.  ЭЗХАХБ-ын орнуудад банкны мэдээлэлд нэвтрэхтэй холбоотой дүрэм  журмуудын талаар улс орнуудын профайл хэсгээ үзнэ үү. Цөөн  хэдэн орон өөрийн тусгай дүрэм журамтай байдаг.

[35]Загвар гэрээний 5 дугаар зүйлийн 4 дах заалт, Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 5 дах заалтыг үзнэ үү. Одоогийн хувилбарын 26 дугаар зүйлд  5 дах заалтыг нэмж тусгасан бөгөөд өмнөх хувилбарт үүнтэй төстэй нэг ч заалт байгаагүй. Цаашид дэлгэрэнгүйг фүүтнөүт 33-аас үзнэ үү.

[36]Загвар гэрээний Тайлбар хэсгийн 46 дах заалт болон Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 19.12-19.15 дах заалтыг үзнэ үү.

[37]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 4 дэх заалт, Загвар гэрээний 5,2 дугаар зүйл. Өнөөгийн хувилбарын 26 дугаар зүйлийн 4 дэх заалтад  хүсэлтэд заасан  мэдээлэл хүсэлтийг хүлээн авсан Улсад татварын зорилгоор хэрэглэгдэхгүй нөхцөлд мэдээлэл солилцох үүрэг хариуцлагыг тодорхой  тайлбарласан байна. Өмнөх увилбарт энэ үүрэг хариуцлагыг ингэж тодорхой илэрхийлээгүй байсан боловч Тайлбар хэсэгт тусгасан байсан. 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 16 дах хэсэгт энэ үүрэг хариуцлагыг тодорхой баримт нотолгоогоор гишүүн орнуудын бодит туршлагаас авч тайлбарласан байжээ. Хэлэлцээртэй талын хүсэлтэд заасан мэдээллийг цуглуулахад хэлэлцэн тохирогч улсууд тэрхүү мэдээлэл өөрт нь шаардлагагүй ч өөрийн хуулийн хүрээнд дотоодын татвар ногдуулах эрхтэй оролцдог байна.

[38]7 дугаар зүйлийн 1 дэх заалтыг үзнэ үү.

[39]Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрийн 21 дүгээр зүйлийн 2f заалт.

[40]Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 3a дах заалт. Өмнөх хувилбарын 26 дугаар зүйлийн 2а. Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрийн 21 дүгээр зүйлийн 2с заалт.

[41]5 дугаар зүйлийн 2 дах заалт

[42] Загвар хэлэлцээр болон Загвар гэрээ адилхан үр дүнд хүрэх өөр өөр арга хандлагыг хэрэглэдэг. Загвар хэлэлцээр нь хэлэлцэн тохирогч аль ч тал татварын тогтолцоотой байдаг. Иймээс тэдний татвар ногдуулалт эсвэл хэлэлцээртэй хамтрагчийн татвар ногдлуулалттай холбоотой байхаас үл хамааран мэдээлэл олж цуглуулах ижил төрлийн аргыг хэрэглэх ёстой. Гэхдээ Загвар гэрээ нь хэлэлцэн тохирогч нэг тал шууд татварын тогтолцоогүй байх нөхцөлтэй уялдаж боловсруулагдсан байна. Ийм улс орны хувьд Загвар хэлэлцээрт ашигладаг татвартай холбоотой дотоодын мэдээлэл солилцох арга, мөн “талуудын харилцааны арга хандлага”-ыг хэрэглэх боломжгүй юм. Иймд Загвар гэрээ нь мэдээлэл цуглуулахад холбогдох бүх аргуудыг зааж өгсөн байдаг.

[43] Өмнөх тайлбарт дурдсаны дагуу Загвар хэлэлцээр нь “талуудын харилцааны арга хандлага”-ыг хэрэглэдэг бөгөөд энэ тохиолдолд хоёр талын аль аль нь шууд татварын тогтолцоотой байдаг. Энэ төсөөлөл нь нэг тал шууд татварын тогтолцоогүй нөхцөлтэй байх боломжтойгоор боловсруулагдсан Загвар гэрээтэй зөрчилддөг юм. Энэ тохиолдолд “талуудын харилцааны арга хандлага”-ыг хэрэглэх боломжгүй болно. Учир нь шууд татварын тогтолцоогүй улс орон “татварын хэвийн удирдлагын үйл ажиллагаа” хангагдаагүй бөгөөд дотоодын татварын зорилгоор ямар ч мэдээллийг “олж авах” боломжгүй бөгөөд татвар ногдуулдаггүй газар юм.

[44] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 4,5 дах заалт, Загвар гэрээний 5 дугаар зүйлийн 2,4 дэх заалтуудыг тус тус үзнэ үү.

[45] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 5 дах заалт, Загваргэрээний 5 дугаар зүйлийн 4b заалтыг үзнэ үү.

[46] Улс орнуудын профайл бүлгээс илүү дэлгэрэнгүйг үзнэ үү.

[47] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 14.1 дэх заалтыг үзнэ үү.

[48] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 2 дах заалт, Загвар гэрээний 8 дугаар зүйл, Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын Хэлэлцээрийн 22 дугаар зүйлийг тус тус үзнэ үү.

[49] Өмнөх хувилбарын 26 дугаар зүйлд хийсэн өөрчлөлт юм.  Тэрхүү өмнөх хувилбараар хөндлөнгийн эрх барих байгууллагад мэдээллийг толилуулах боломжгүй гэж заасан байсан.

[50] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 12, 12.1 дэх заалтуудыг үзнэ үү.

[51] Загвар гэрээ нь Хэлэлцэн тохирогч талуудын нэг нь шууд татварын тогтолцоогүй байх нөхцөл байдлыг зөвшөөрдөг байдлаар боловсруулагдсан гэдгийг дахин санах хэрэгтэй. Татварын тогтолцоогүй улс оронд татварын нууцлалыг хангах дотоодын журам байдаггүй тул үүнд ишлэл хийх нь утгагүй юм. Цаашилбал, Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээрийн 22 дугаар зүйлд “Хүлээн авагч Тал мэдээллийн нууцыг өөрийн дотоодын хуулийн хүрээнд олж авах мэдээллийн нууцлалтай ижил хэмжээнд тооцох, эсвэл тухайн нөхцөл байдал илүү хязгаарлагдмал тохиолдолд мэдээлэл илгээж буй Талын нууцыг хамгаалах хүрээнд авч үзнэ “ гэж заажээ.

[52] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 12 дах  заалтыг үзнэ үү. Энэ зүйлийн өмнөх хувилбарт тэдгээр тодруулга хийгдээгүй байсан. Гэхдээ агуулгыг эвдэх өөрчлөлт хийгдээгүй юм.

[53] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн Тайлбар хэсгийн 12 дах заалтад энэ талаар тодорхой тусгасан байдаг.

[54] Загвар хэлэлцээрийн 26 дугаар зүйлийн 12.3 дах заалтыг үзнэ үү. Мөн Европын Консулын газар/ЭЗХАХБ-ын хэлэлцээрийн 22 дугаа зүйлийн 4 дэх заалтад үүнтэй төстэй найруулгыг харж болно.

[55] Загвар хэлэлцээрийн Тайлбар хэсгийн 12 дах заалтад үүнийг тодорхой тайлбарласан байдаг.