Техник туслалцааны зөвлөх уулзалт: “Баялаг ба боломжийг удирдах нь” – Эрик Паррадо

Миний бие 2011 оны 9 дүгээр сарын 5-11 өдрүүдэд Монгол Улсын сангийн яамнаас Засгийн газрын санхүүгийн хөрөнгө, өр удирдлагын тухай хуулийн төслийг боловсруулахад туслах зорилгоор Улаанбаатар хотод айлчилсан. Түүнчлэн, Монголын эдийн засгийн форумаас зохион байгуулсан “Mongolia Learning Journey” зөвлөгөөнд оролцож илтгэл тавьсан. Энэхүү ажил нь төсвийн циклийн эсрэг бий болох санхүүгийн урсгалуудыг удирдах ерөнхий бүтцийг бий болгоход техник туслалцаа үзүүлэх үндсэн хөтөлбөртэй уялдаж байгаа юм. Мөн энэхүү хөтөлбөрөөр ашигт малтмалын гэнэтийн албан татвартай холбоотойгоор ирээдүйд орж ирэх нөөцийг хэрхэн удирдах тухай асуудлыг анхаарсан. Өмнөх техник туслалцааны эхний шатанд төсвийн тогтворжуулалтын схемийг бий болгох, түүний эрх зүйн орчинг УИХ-аар батлуулахад туслан ажилласан бол сүүлийн шатанд төсвийн тогтворжуулалтын санг үүсгэн байгуулах, түүний удирдлагын механизмыг бүрдүүлэхийг зорьж ажилласан.
Энэ удаагийн техник туслалцаа нь Монгол Улсын санхүүгийн хөрөнгө болон өрийн удирдлагын хууль эрх зүйн орчны үндэс болох хуулийн төслийг бодлогын түвшинд хянан үзэхэд чиглэгдсэн болно. Хуулийн төсөл нь санхүүгийн удирдлагын олон чухал асуудлуудыг хөндсөн боловч түүнд тусгагдсан зарим асуудлыг өөрчлөх замаар сайжруулах боломжтой байна. Жишээлбэл, хуулийн төсөлд тусгагдааүй эсвэл тодорхой бус байгаа зүйлүүдийн нэг нь санхүү, төсвийн асуудлуудын хоорондын уялдаа холбоо юм. Тодруулбал, өр үүсгэх замаар санхүүжилт хийх тохиолдолд тэр нь төсвийн жилийн зарлагын хязгаар болон улсын өрийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хязгаарыг тогтоож өгдөг Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуультай хэрхэн яаж уялдах нь тодохойгүй байна. Түүнчлэн хуулийн төсөл нь санхүүгийн хөрөнгийн удирдлагаас илүүтэйгээр өрийн удирдлагын асуудалд анхаарлаа хэт хандуулсан байна. Тиймээс хуулийн төслийг эцэслэн боловсруулахдаа асуудлуудын хуулийн төслийн ерөнхий бүтэц болон нарийвчилсан зохицуулалтад эзлэх хувийг тэнцвэржүүлэх шаардлагатай. Хуулийн төслийг сайжруулахад нөлөөлж болох зарим асуудлуудыг дараагийн хэсэгт авч үзнэ.

Сангийн яамны Төсвийн бодлогын газрын дарга Б.Батжаргалтай биечлэн уулзаж, түүний ажилтнуудтай хамтран ажилласан болно. Түүнчлэн сангийн сайд С.Баярцогт, сангийн дэд сайд Ч.Ганхуяг, олон улсын валютын сангий зөвлөх Ж.Дэвид, АНУ-ын төрийн сангаас томилогдсон өрийн асуудал хариуцсан зөвлөх Д.О’Коннел, өрийн удирдлагын хэлтсийн мэргэжилтэн Б.Одонтуяа, монголбанкны мөнгөний бодлогын хэлтсийн захирал Саранцэцэг, МУИС-ын багш Түвшинтөгс зэрэг хүмүүстэй уулзалт хийсэн болно. Энэхүү уулзалтуудыг зохион байгуулахад Дэлхийн банкны оролцоо ихээхэн байсан.
Энэхүү завшааныг ашиглаад ажил үүргээ гүйцэтгэх нөхцөлийг бүрдүүлэн өгч, нягт уялдаа холбоотой хамтран ажилласан сангийн яам болон дэлхийн банкны холбогдох хүмүүст талархсанаа илэрхийлэе.

I. ДҮГНЭЛТ

Санхүүгийн хөрөнгө, өрийн удирдлагын тухай хуулийн төслөөр Засгийн газрын санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийг зохицуулах, удирдахтай холбоотой харилцааг зохицуулна. Энэ хууль нь Засгийн газрын санхүүгийн болон мөнгөн хөрөнгийг удирдах, дотоод, гадаад эх үүсвэрээс зээл авах, дамжуулан зээлдүүлэх, авлага барагдуулах, Засгийн газрын баталгаа гаргах, Засгийн газрын үнэт цаас гаргах, арилжих, өр, болзошгүй өр төлбөрийг бүртгэх, тайлагнах, хяналт тавих, олон нийтэд мэдээлэхэд үйлчилнэ. Хуулийн төсөл нь маш олон асуудлыг хөндсөн хэдий ч зарим нь хэт дэлгэрэнгүй, зарим нь үндсэн санаагаа гаргахааргүй богино зэрэг дутагдалтай байна.

Монгол Улсад төсвийн алдагдал болон төр-хувийн хэвшлийн түншлэлээр хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөрүүдийн санхүүжилтийн дутагдалтай хэсгийг бүрдүүлэх эх үүсвэрүүдийн нэг нь өр юм. Гэвч, өрийн удирдлагын стратеги болон холбогдох баримт бичгийг боловсруулахаасаа өмнө шийдвэрлэвэл зохих хэд хэдэн асуудал байна. Жишээлбэл, хуулийн төсөлд зээллэг хийх болон түүгээр санхүүжүүлэх төсөл хөтөлбөрүүдийг нарийвчлан заасан байна. Өөрөөр хэлбэл Загийн газар, УИХ-аас ямарваа нэгэн төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх санхүүжилтийн эх үүсвэр нь ямагт зээллэг байхаар ойлгогдож байна. Зээллэг нь төсвийн санхүүжүүлтийн эх үүсвэрийн тодорхой хэсэг байж болох хэдий ч тухайлсан төсөл, хөтөлбөрийг санхүүжүүлэх тусгайлсан үүрэгтэй байж болохгүй юм.

Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль бүрэн хэрэгжсэнээр төсвийн зарлагын хязгаар тогтох ба цаашид эдгээр зарлагыг хэрхэн санхүүжүүлэх вэ гэдэг асуудал гарч ирнэ. Улмаар харилцан хамааралтай 2 ажил гарч ирнэ. Эхний ээлжинд Засгийн газар төсвийн зарлагын хэдэн хувийг төсвийн орлогоор, хэдэн хувийг зээллэгээр санхүүжүүлэх зохистой харьцааг тодорхойлно. Энэ нь санхүүгийн байдал (зээлийн хүү, валютын ханш, ханшийн тогтвортой байдал г.м), эдийн засгийн байдал (эдийн засгийн үйл ажиллагаа, инфляци г.м), өмнөх онуудад бий болсон хуримтлал (төсвийн төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадвар), хууль эрх зүйн зохицуулалт зэргээс хамаарна. Дараа нь Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн хэрэгжилт болон төсвийн зарлагын хязгаартай холбоотойгоор төслийн санхүүжилтийг тухайн жилдээ багтаан хийх хатуу шаардлага бий болно. Засгийн газар болон УИХ нь энэ зарчмын дагуу төсөв хэлэлцэх тул санхүүжилтийн эх үүсвэр бүрийг зарлагатай уялдуулан хэлэлцэх боломжгүй юм.

Дунд хугацааны өрийн стратегийн баримт бичигтэй холбоотойгоор нарийвчилсан шинжилгээ хийх шаардлагатай хэд хэдэн асуудал байна. Засгийн газрын бонд гаргах уу, Засгийн газраас баталгаажуулсан бонд гаргах уу; гадаад зах зээлд ам.доллараар бонд гаргах уу, дотоод зах зээлд төгрөгөөр бонд гаргах уу; санхүүгийн зуучлагчаараа монголбанкыг сонгох уу хөрөнгийн биржийг сонгох уу зэрэг асуудлуудын тус бүрийн давуу тал болон сул талыг судлан үзэх шаардлагатай. Эхний асуудал нь төсвийн гадуур их хэмжээний өр үүсгэх замаар төслийн санхүүжилтийг хийхтэй холбоотой бол дараагийнх нь валютын ханшийн нөлөөлөл болон дотоод зах зээл дээрх эрэлттэй холбоотой

Санхүүгийн хөрөнгө, өрийн удирдлагын тухай хууль нь санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийн асуудлыг зохицуулах институцийн тогтолцоог бий болгоход туслах ёстой. Энэ нь төсвийн санхүүжилтийг төсвийн тогтвортой байдлыг тухай хууль болон түүгээр тогтоосон хязгааруудтай уялдуулан, ил тод, тодорхой байдлаар хийхэд чухал хэрэгцээтэй. Олон улсын шилдэг туршлагуудыг судлан үзэж, тэдгээрийн удирдлагын хариуцлага, хөрөнгө оруулалтын бие даасан байдал, үйл ажиллагаа, улс төрийн бие даасан байдлын зохистой харьцаа, олон нийттэй харилцах, ил тод байдал зэргийг энэхүү тогтолцоондоо тусгах шаардлагатай.

Хуулийн төсөлд тодруулах шаардлатай нэлээд олон асуудлууд байна. Юун түрүүнд эрсдэлийн үнэлгээ, өрийн удирдлагын зөвлөл болон хөрөнгө оруулалтын зөвлөлийн ажил үүрэг тодорхойгүй байна. Зөвлөлүүд нь хэдий хугацаанд үйл ажиллагаа явуулах, тэдгээрийн гишүүдийн үүрэг хариуцлага, хэн үүсгэн байгуулах, зөвлөл нь шийдвэр гаргах эрхтэй эсэх гэх мэтчилэн тухайн зөвлөлөөсөө шалтгаалаад хэд хэдэн үндсэн асуудал гарч ирж байна.

УИХ, Засгийн газар, Сангийн яам, Сангийн сайдын бүрэн эрхийг бүрэн гүйцэд тодорхойлоогүй байна. Талуудын зарим үүрэг хариуцлага давхардсан байх, тэдгээрийн зарим үйл ажиллагаатай холбоотойгоор шийдвэр гаргах явц удаашрах, үр ашиг муутай байх нөхцөлийг үүсгэх тохиолдлууд байна. Хэдэн жишээ дурдая. Нэгдүгээрт, УИХ нь нийт өрийн хязгаарыг тогтоох хэдий ч тухайн өрийн бүтцийг авч үзэхгүй байна. Хоёрдугаарт, УИХ нь болзошгүй өр төлбөрийн санг үүсгэн байгуулах хэдий ч түүний санхүүжилтийн асуудлыг шийдвэрлээгүй байна.

Сангийн яам, Монголбанк хоорондын уялдаа холбоог нарийвчлан тодорхойлоогүй байна. Олон улсын туршлагаас харахад төв банкны бие даасан байдлыг чухалчлан үзэхийн зэрэгцээ тэднийг төсөв, мөнгөний асуудал хариуцсан байгууллагуудтай нягт уялдаа холбоотой ажиллахыг шаарддаг. Энэ нь хөрвөх чадварыг хянах, зээллэг хийх болон хөрвөх чадвар, зээлийн хүү зэрэгт нөлөөлөх хүчин зүйлүүдийг хянах зэрэгт чухал ач холбогдолтой.

II. ЗӨВЛӨМЖ

Өрийн удирдлага

Хуулийн төсөлд Засгийн газрын өрийн стратегийн зорилгыг тодорхой болгох нь зүйтэй. Одоогийн хуулийн төсөлд тусгаснаар өрийн удирдлагын дунд хугацааны стратеги нь санхүүгийн хэрэгцээг хамгийн бага зардлаар хангахад чиглэгдэж байна. Засгйин газрын өрийн стратегийн зорилго нь санхүүжилтээс гадна хувийн хэвшил болон төрийн өмчийн орлоцоотой компаниудад жишиг хүүг тогтоож өгөх явдал юм.

Өрийн удирдлагын зөвлөлийг үүсгэн байгуулах шаардлагагүй. Сангийн яам өрийн удирдлагын талаарх бодлогыг авч хэрэгжүүлэх нь зүйтэй. Өрийн удирдлагыг сангийн яам хэрэгжүүлэх нь зүйтэй. Хуулийн төсөлд зөвлөлийг Монголбанк, Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хороо болон хувийн секторын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнтэй байхаар тусгажээ. Сангийн яам нь төсвийн санхүүжилтийг хийхдээ аливаа төсөл хөтөлбөр, байгууллагаас тогтоосон зээлийн хязгаарт баригдах бус боломжит эх үүсвэрүүдээс чөлөөтэй сонгож болохуйц байх нь зүйтэй. Монгол Улсын өрийн зах зээлийг хөгжүүлэхийн тулд зээллэг хийхтэй холбоотойгоор үүсэх Сангийн яам болон Монголбанкны хоорондын харилцан ажиллах уялдаа холбоог сайжруулах шаардлагатай.

Аливаа дэд бүтцийн төсөл хөтөлбөрүүдийн санхүүжилтийн эх үүсвэр нь зээллэг бус төсвийн санхүүжилт байх нь зүйтэй. Техник эдийн засгийн үнэлгээгээр үр өгөөж сайтай болох нь тогтоогдсон (зам, цахилгаан станц г.м) төсөл хөтөлбөрүүдийг төсвөөс санхүүжүүлэх нь зүйтэй. Аливаа төсөл хөтөлбөрийн санхүүжилтийн эх үүсвэрийг зээллэгээс салгах нь чухал юм. Иймд засгийн газрын зээллэг үүсгэх замаар аливаа төсөл, хөтөлбөрийг санхүүжүүлэх тухай заалтуудыг хасах саналтай байна.

Зээллэг хийх тухай асуудал нь төсвийн хэлэлцүүлэг, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль болон УИХ-аас тогтоосон өрийн хязгаарт захиргдах нь зүйтэй. Өмнөх техник туслалцааны үед дурдсанчлан Монгол Улсын Засгийн газар нь зэрэгцсэн төсөвтэй байхаас зайлс хийх нь зүйтэй. Нэг нь улсын төсөвтэй холбоотой, нөгөө нь Хөгжлийн банкаар дамжуулан дэд бүтцийн төсөл хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлэхтэй холбоотой. Иймэрхүү зэрэгцсэн төсөв зохиох нь Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн үндсэн зорилго болон мөн чанарыг үгүй хийх болно. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлд “энэ хуулийн зорилго нь нэгдсэн төсвийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэсэн төсвийн удирдлагын зарчим, төсвийн тусгай шаардлагыг тогтоох, хэрэгжүүлэх ….-д оршино” хэмээн тун тодорхой заасан байдаг. Иймээс түр хугацаагаар ч байсан төсвийн гадуурх санхүүжилт хийх асуудал нь уг хуулийн үндсэн зарчимтай нийцэхгүй юм.

Монгол Улсад их хэмжээний дэд бүтэц барьж босгох шаардлагтай боловч түүний гүйцэтгэлийг эдийн засгийн багтаамжийн хүрээнд авч хэрэгжүүлэх нь зүйтэй. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн гол үзэл баримтлал нь мөчлөгийн чанартай орлогыг шууд зарцуулах бус орлогыг урт хугацаанд тогтвортойгоор зарцуулах явдал юм. Ингэснээр нийгмийн халамжийн зарлага гэх мэт сангийн бодлогыг хэрэгжүүлэх төсвийн зарлагыг эдийн засгийн мөчлөгийн (эдийн засгийн хэт халалт ба хөрөлт) хамааралгүйгээр санхүүжүүлэх боломжийг бий болгоно. Үүний үр дүнд байгалын баялагын нөөц ихтэй улс орнуудад өмнө нь тохиолдож байсан хэт халалт ба хөрөлтөөс сэргийлж, эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг бий болгох боломжтой.

Засгийн газрын зээллэг болон баталгааны хязгаарыг УИХ-аас жил бүр тогтсон хугацаанд тогтоон баталдаг байх нь зүйтэй. Шийдвэрлэх шаардлагатай хэд хэдэн асуудал байна. Үүнд:

• Нэгдүгээрт, олон улсын туршлагаас харахад жил бүрийн төсвийн хэлэлцүүлгийн үед Засгийн газар нь шинээр үүсгэх өглөг болон баталгааны түвшинг тодорхойлон УИХ-д мэдүүлдэг байна.
• Хоёрдугаарт, УИХ дээрх бичиг баримтыг баталсан тохиолдолд төсвийн жилийг дуусдал түүнийг өөрчилдөггүй. Хямралын улмаас төсвийн тэлэх бодлого явуулах эсвэл байгалын гамшиг гэх мэт онц шаардлагатай нөхцөлд л хязгаарыг өөрчлөх боломжтой.
• Гуравдугаарт, зээллэг болон баталгааны түвшин нь төсвийн алдагдлын хэдэн хувийг эзэлж байгааг илэрхийлэхээс гадна тогтмол хугацаанд энэ талаарх мэдээллийг хийж байх нь ил тод байдлыг хангах болно.
• Дөрөвдүгээрт, Засгийн газрын “энгийн” зээллэг болон Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасан “уул уурхайн салбарын гадаадын хөрөнгө оруулалттай хуулийн этгээдийн дүрмийн санд хувь оруулах зориулалттай бөгөөд тухайн хуулийн этгээдийн ирээдүйн ашгаас эргэн төлөгдөх нөхцөлтэй байгуулсан гэрээний дагуу авсан Засгийн газрын зээл, эсхүл гэрээний энэхүү нөхцөлөөр гаргасан Засгийн газрын баталгааг хамааруулахгүйгээр тооцсон улсын өрийн өнөөгийн үнэ цэнээр илэрхийлсэн үлдэгдэл”-ийн хязгаарыг тус бүрт нь нарийвчлан тогтоох нь зүйтэй.
• Тавдугаарт, энэ нь эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад төсөв хэрхэн нөлөөлж байгааг мэдэх болон дотоодын ба гадаадын өрийн зах зээлд найдвартай байр суурь олоход чухал ач холбогдолтой.

Хуулийн төсөлдөх өрийн удирдлага болон санхүүгийн хөрөнгийн удирдлагын талаарх зохицуулалтуудын харьцааг тэнцвэржүүлэх нь зүйтэй. Сангийн яамны зүгээс хуулийн төсөлд өрийн удирдлага ба санхүүгийн хөрөнгийн удирдлагын ерөнхий зарчмыг хуульчлах уу эсвэл санхүүгийн хөрөнгийн удирдлагын талаарх зохицуулалтуудаа илүү нарийвчилсан болгох уу гэдгээ шийдвэрлэх шаардлагатай. Миний зүгээс хуулийн төсөлд ерөнхий зарчмыг хуульчилж, холбогдох нарийвчилсан харилцааг тус бүрийн холбогдох журмаар зохицуулах нь зүйтэй гэж үзэж байна.

Хуулийн төсөлд Засгийн газрын зээллэгээр төсөл, хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлэх тухай тусгайлсан заалт оруулахгүй байх нь зүйтэй. Мөнгийг харилцан солиж болох учраас хуулийн төсөлд өр, санхүүгийн хөрөнгийн удирдлагыг төсвийн санхүүжилтйн нэг эх үүсвэр хэлбэрээр бодолцож тусгах нь зүйтэй. Санхүүжилтийн эх үүсвэрийг ямар нэгэн төсөл, хөтөлбөртэй уях шаардлагагүй. 2013 оноос Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль бүрэн хэрэгжсэнээр энэхүү асуудал тодорхой болно. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулиар зарлагын хязгаар тогтох ба тэдгээр зарлагыг өр ба санхүүгийн хөрөнгийн аль ч хэлбэрээр санхүүжүүлэх боломжтой юм. Энэ нь төсөвт тодотгол хийх, мөн төсөвтэй холбоотойгоор Хөгжлийн банкны үйл ажиллагааг өөрчлөхөөс хамгаална.

Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулиар зарлагын хязгаар тогтсоноор Засгийн газар болон УИХ энэхүү хязгаарт багтаан төсөв хэлэлцэх шаардлагатай болно. Аливаа төсөл хөтөлбөрүүдийг (хэдий өндөр ашиг авчрах сайн төсөл байсан ч) бүгдийг нь санхүүжүүлэх боломжгүй тул Засгийн газар болон УИХ-аас ойрын хэдэн жилд санхүүжилт хийгдэх төсөл хөтөлбөрүүдийг ач холбогдлоор нь эрэмбэлэх болно. Төсвийн сайн бодлого хэрэгжүүлдэг орнуудын хувьд дээрх зохион байгуулалт байдаг л зүйл юм. Иймд, Засгийн газар тодорхой зардлаа нэмэгдүүлэх шаардлагтай бол төсвийн зарлагын хязгаарыг дагаж мөрдөхийн тулд бусад эдийн засгийн ангилалын зарлагыг бууруулах шаардлагатай болно.

УИХ, Засгийн газар, Сангийн яам болон салбарын сайдын бүрэн эрхийг тодорхой болгох нь зүйтэй. Хамгийн тохиромжтой нь сангийн яам тус хуулиар үүсгэн байгуулагдах зөвлөлүүдтэй уялдаа холбоотой ажиллахын зэрэгцээ санхүүгийн хөрөнгө болон өр, төлбөрийн бодлогын асуудалд хяналт тавих, түүнтэй холбоотой харилцааг биечлэн зохицуулах явдал юм. Өр болон хөрөнгө оруулалтын зөвлөлийн үйл ажиллагаа, эрсдэлийн үнэлгээний багийг бий болгох, гадаадын зээл ба хөгжлийн тусламжийн бодлогыг хянах, өр ба санхүүгийн хөрөнгийн багцыг удирдах төлөвлөгөөг батлах гэх мэт эрх мэдлүүдийг сангийн яам ба сангийн сайдын бүрэн эрхэд хамруулах нь зүйтэй. Засийн газар нь дунд хугацааны өрийн бодлогын гол асуудал болон бусад холбогдох ерөнхий асуудлыг шийдвэрлэх нь зүйтэй. Бүхий л нарийвчилсан асуудлыг Засгийн газрын зүгээс шийдвэрлэх боломжгүй ба эдгээрийг сангийн яам илүү үр ашигтайгаар шийдвэрлэх боломжтой. Үүний тулд сангийн яамны өрийн удирдлагын хэлтэс болон төсвийн тогтворжуулалтын сан болон хүний хөгжил сангийн асуудал хариуцсан хэсгийг нийлүүлэх замаар бий болгох улсын баялагын сангийн хэлтсийн чадавхи, хүний нөөцийг сайжруулах хэрэгтэй. УИХ нь өрийн бүтэц гэхээс илүүтэйгээр нийт өрийн хязгаарыг голчлон анхаарах нь зүйтэй. Дотоод ба гадаад өрийн багцыг хэрхэн бүрдүүлэх тухай асуудлыг Засгийн газар, Сангийн яамны зүгээс голчлон анхаарах нь зүйтэй.

Сангийн яам, Монголбанк хоорондын хамтын ажиллагааг нэн тэргүүнд сайжруулах хэрэгтэй. Ирээдүйд учирч болох эдийн засаг, санхүүгийн бэрхшээлүүд нь төсвийн болон мөнгөний бодлогын уялдаа холбоог илүүтэйгээр шаардах болно. Нэг талаас, сангийн яам нь монголбанкны бие даасан байдалд нөлөөлөхгүйгээр тэднээс зах зээлийн хөрвөх чадварыг хэрхэн хангах, хэдий хэмжээний өр төлбөрийг бий болгох гэж байгаа талаарх мэдээллийг авдаг байх нь зүйтэй. Энэ нь сангийн яаманд зээлийн хүүгийн түвшинг тодорхойлох, тэдгээрийн эдийн засгийн нөлөөллийг тооцоолоход чухал ач холбогдолтой юм. Нөгөө талаас, Засгийн газраас хэдий хэмжээний зээллэгийг хэрхэн хийх гэж буй талаарх ерөнхий мэдээллийг монголбанк мэдэж байх нь зүйтэй. Энэ нь зах зээлийн хөрвөх чадварыг хянахад чухал нөлөөтэй. Өөрөөр хэлбэл, дээрх мэдээлэл байхгүй бол мөнгөний асуудал эрхэлсэн байгууллагын хувьд хэдий богино хугацаанд байсан ч гэсэн хөрвөх чадварыг зохицуулахад бэрхшээлтэй болох юм.

Хуулийн төсөлд Засгийн газрын дунд хугацааны өрийн удирдлагын стратегийн баримт бичгийн талаар нарийвчлан тусгах нь зүйтэй. Энэ төрлийн баримт бичгийн талаар хуулийн төсөлд дурдсан хэдий ч түүний агууламжийг нарийвчлан заагаагүй байна. Өрийн стратегийг тусгасан баримт бичиг байгаа нь сайн хэрэг хэдий ч дараах асуудлуудыг анхаарч үзэх нь зүйтэй. Дунд хугааа гэдэг нь 2 жил үү эсвэл түүнсээс дээш хугацаа юу? Баримт бичгийг жил бүр боловсруулах шаардлагатай юу эсвэл шинэ удирдлага гарч ирэх бүрт боловсруулах уу? Ямар нэгэн хариуцлага тооцох механизм байгаа эсэх? Уг баримт бичгийг олон нийтэд мэдээлэх эсэх? Тайланд Засгийн газрын зээллэг, болзошгүй өр төлбөр болон баталгааны талаар тусгах эсэх? Тайланд эрсдэлийн үнэлгээний талаар оруулах эсэх?

Сангийн яам нь өрийн удирдлагын тайланг улирал бүр гаргаж Засгийн газар болон УИХ-д танилцуулах нь зүйтэй. Энэхүү зөвлөмжийн гол санаа нь ил тод байдлыг тогтмол хангаж байх явдал юм. Түүнчлэн УИХ-ын гишүүд өрийн үнэлгээ болон өр нэмэгдэхтэй холбоотойгоор үүсч болох аливаа эрсдэлийн талаарх мэдээллийг мэдэж байх нь чухал ач хобогдолтой.

Хуулийн төсөлд эдийн засгийн хэмжигдэхүүнүүдийн урьдчилсан тооцооллыг оруулах нь зохисгүй. Жишээлбэл, хуулийн төсөлд стратегийн баримт бичгүүдэд эдийн засаг, зээлийн хүү, валютын ханшийн таамаглалуудыг тусгах тухай заажээ. Эдгээрийг тооцоолох нь ихээхэн хүндрэлтэй. Учир нь эдгээр нь төсвийн тухай хууль, монголбанкнаас гаргасан тайлангууд гэх мэтчилэн холбогдох бусад баримт бичгүүдтэй уялдаа холбоотой байх шаардлагатайн дээр зээлийн хүү болон валютын ханшийг тооцоолох нь ихээхэн төвөгтэй юм.

Засгийн газрын баталгааны асуудлыг чөлөөтэй бус, илүү хязгаарлагдмал болгож хуульчлах нь зүйтэй. Одоогийн байдлаар хуулийн төсөлд Засгийн газар нь хөгжлийн банк, төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд, концесс эзэмшигчид зээлийн баталгаа гаргаж болохоор тусгажээ. Хэрвээ эрх баригчдаас Засгийн газрын баталгаа гаргахаар шийдвэл тухайн баталгаа тус бүрийг нарийвлан хэлэлцэх шаардлагатай. Үүнтэй холбоотой асуудалд хуулийн төсөл нь хэт уян хатан байж болохгүй. Засгийн газрын зээлийн баталгааг танилцуулах, батлуулах тухай заалт байгаа хэдий ч баталгааны дээд хэмжээ, эрсдэлийн үнэлгээний бие даасан байдал гэх мэтчилэн дахин анхаарч үзэх шаардлагатай асуудлууд байна.

Зээлийн баталгааны асуудал нь нийт зээллэгийн хязгаарын хүрээнд шийдвэрлэгдэх нь зүйтэй. Зээлийн баталгаа нь Засгийн газарт ихээхэн хэмжээний төлбөрийн үүрэг хүлээлгэх магадлалтай болзошгүй өр төлбөр юм. Иймд зээлийн баталгаа гаргахгүй байх боломжуудыг бодолцох нь зүйтэй. Төрийн өмчит компани болон төсвийн байгууллагуудын хувьд зээлийн баталгааг гаргах нь зайлшгүй юм.

Болзошгүй өр төлбөрийн сан нь төсвийн тогтворжуулалтын сангийн хуримтлал үүсгэх зарчмыг баримтлах нь зүйтэй. Одоогийн байдлаар хуулийн төсөл нь болзошгүй өр төлбөр үүссэн тохиолдолд түүнийг барагдуулах хөрөнгийг бүрдүүлэх эх үүсвэрүүдийг тодорхойлж, эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгожээ. Энэхүү зорилго нь тодорхой бөгөөд зөв боловч тус сангийн үүсгэн байгуулалт нь төсөв ашигтай үед хөрөнгө хуримтлуулах ерөнхий тогтолцооны нэг хэсэг биш мэт байна. Өөрөөр хэлбэл, төсвийн тогтворжуулалтын санд хөрөнгө хуримтлуулах зарчимтай адилаар төсвийн ашиг нь болзошгүй өр төлбөрийн санд хөрөнгө хуримтлуулах гол эх үүсвэрүүдийн нэг байх ёстой юм. Энэхүү саналыг тус хуулийн төсөлд ч, мөн Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт оруулах замаар тусгах нь зүйтэй.

Болзошгүй өр төлбөрийн тухай мэдээллийг жил бүр олон нийтэд мэдээллэх нь зүйтэй. Сангийн үйл ажиллагаатай холбоотой иргэд болон хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг олж авах гол үндэс нь ил тод байдал юм. Түүнчлэн Засгийн газраас дан ганц зээлийн баталгааны тухай биш, тэтгэвэр, концесс зэрэг бусад болзошгүй өр төлбөрийн үнэлгээний тайланг сангийн яамаар дамжуулан гаргах нь зүйтэй.

Санхүүгийн хөрөнгийн удирдлага

Хуулийн төсөл нь дан ганц хүний хөгжил сан болон төсвийн тогтворжуулалтын сантай холбоотой санхүүгийн хөрөнгийг биш, бүхий л төрлийн санхүүгийн хөрөнгийг анхаарч үзэх нь зүйтэй. Хуулийн төсөлд ирээдүйд үүсгэн байгуулагдах улсын баялагын сан болон болзошгүй өр, төлбөрийн сангийн хөрөнгийг ч тусган үзэх шаардлагатай. Сангуудын зорилго нь өөр хэдий ч тэднийг зохицуулах ерөнхий зарчим ижил байна.

Хуулийн төсөлд “санхүүгийн хөрөнгийн бодит үнэ цэнийг хадгалах” гэсэн санхүүгийн хөрөнгийн удирдлагын ерөнхий зорилгыг тусгах нь зүйтэй. Одоогийн байдлаар хуулийн төсөл нь “санхүүгийн хөрөнгийн хэмжээг хадагалах ба арвижуулах” талаар авч үзэж байна. Санхүүгийн хөрөнгийг бэлэн мөнгө хэлбэрээр эсвэл ямар ч эрсдэлгүй санхүүгийн хэрэгсэлд хөрөнгө оруулалт хийсэн байлаа ч гэсэн инфляцийн нөлөөгөөр тухайн санхүүгийн хөрөнгийн бодит үнэ цэнэ буурах магадлалтай. Энэ тохиолдолд санхүүгийн хөрөнгийн хэмжээ хэвээр хадгалагдах ч үгүй, ихсэх ч үгүй юм

Хуулийн төсөлд хөрөнгө оруулалтын багцын эрсдэлийн төрлүүдийг нарийвчлан тусгах нь зүйтэй. Одоогийн байдлаар хуулийн төсөл нь боловсруулалтын шатанд байна. Хуулийн төсөлд санхүүгийн хөрөнгийн чанарын ангиллыг тусгасан хэдий ч тэдгээрийн хүлээн зөвшөөрөгдөх төрөл, эрсдэл хүлээх чадвар, хүлээгдэж буй ашиг, хөрөнгө оруулалтын хэтийн төлөв, хязгаар зэргийг нарийвчлан тусгаагүй байна. Миний зүгээс ерөнхий зохицуулалтыг хуулийн төсөлд тусгаж, нарийвчилсан харилцааг тусгайлсан журмаар зохицуулахыг санал болгож байна. Түүнчлэн хуулийн төсөлд “санхүүгийн хэрэгсэлд байршуулж байгаа хөрөнгийн нийт дүнгийн 4/5-өөс багагүй хэсгийг ААА, АА, BBB- зэрэглэлийн санхүүгийн хэрэгсэлд байршуулна” гэжээ. Энэхүү заалт нь хөрөнгийг хөрөнгө оруулалтын бус зэрэглэлийн санхүүгийн хэрэгсэлд оруулж болох эсэхийг тодорхойлон заагаагүй тул ихээхэн төвөгтэй байна.

Хуулийн төсөлд хөрөнгө оруулалтын зөвлөлийн үүрэг хариуцлага болон тэдний үйл ажиллагаатай холбоотойгоор учирч болзошгүй эрсдэлүүдийн талаар тусгах шаардлагатай. Нэгдүгээрт, хөрөнгө оруулалтын хараат бус зөвлөлтэй болох нь зүйтэй. Өмнөх тэмдэглэлд миний зүгээс сангуудад хуримтлагдсан хөрөнгийг удирдахад Сангийн сайдад хөрөнгө оруулалтын бодлогын зөвлөмж өгөх үүрэгтэй Санхүүгийн зөвлөлийг байгуулахыг санал болгож байсан. Түүнчлэн тус зөвлөлийн үүрэг хариуцлага, онцлогын тухай дурдсан болно. Энэхүү зөвлөлийн гишүүд нь өмнөх сангийн сайдууд, монголбанкны ерөнхийлөгч болон професор, мэргэжлийн ТУЗ-ын дарга, гадны мэргэжилтэн гэх мэтчилэн одоогийн Засгийн газраас хараат бус гишүүд байна. Ийм зөвлөлийг байгуулснаар хөрөнгө оруулалтын бодлоготой холбоотойгоор гаргах аливаа шийдвэрүүдэд Сангийн сайдын хүлээх хариуцлагыг хуваарилах боломжтой. Одоогийн хуулийн төсөлд хөрөнгө оруулалтын зөвлөлд Засгийн газрын төлөөллийг оруулахаар тусгасан нь улс төрийн хараат байдлыг багасгах, ил тод байдлыг хангахад сөргөөр нөлөөлнө.

Хөрөнгө оруулалтын зөвлөл нь тогтсон, тодорхой хэмжээний урамшуулал авдаг байх ёстой. Хуулийн төсөлд “Санхүүгийн хөрөнгө байршуулснаар тухайн санхүүгийн жилд олсон цэвэр ашгаас 10 хүртэлх хувийг хөрөнгө оруулалтын зөвлөлийн удирдлага, гишүүдэд хувь тэнцүүлэн хишиг хүртээж болно” гэсэн заалт байна. Хуулийн төсөлд ийм заалт оруулах нь зохисгүй юм. Энэ нь их хэмжээний хөрөнгө оруулалтын ашиг олохын тулд илүү эрсдэл өндөртэй санхүүгийн хэрэгслүүдэд хөрөнгө байршуулах сонирхолыг нэмэгдүүлнэ. Гишүүд хөрөнгө оруулалтын ашиг бүрээс хишиг авах хэдий ч алдагдал гарсан тохиолдолд хариуцлагыг хэрхэн хүлээх талаар зохицуулалт байхгүй байна. Иймээс зөвлөлийн гишүүд нь уулзалт бүртээ тогтсон хэмжээний мөнгө авдаг байх тухай, мөн жилд дээд тал нь хэдэн удаа уулзалдах тухай зохицуулалтыг хуулийн төсөлд тусгах нь зүйтэй. Энэхүү зөвлөлийн гишүүн байхын гол ач холбогдол нь мөнгө олох явдал бус, харин төрийн бодлогод өөрийн хувь нэмрийг оруулах нэр төрийн асуудал юм.

Санхүүгийн хөрөнгийн болон өрийн удирдлагын зүй зохистой тогтолцоог бүрдүүлэх гол түлхүүр нь ил тод байдал юм. Хуулийн төсөлд сайжруулах шаардлагатай хэд хэдэн асуудал байна. Нэгдүгээрт, мэдээллийг жил бүр өдөр тутмын сонин, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр цацах нь зүйтэй хэдий ч байгууллагын цахим хуудас зэрэг илүү албан ёсны эх үүсвэрүүдэд хөрөнгө оруулалтын нийт дүн, хуваарилалт, тэдгээрийн өгөөж, хууль эрх зүйн орчин, хөрөнгө оруулалтын зөвлөлийн хурлын протокол гэх мэтчилэн холбогдох нарийвчилсан мэдээллийг байршуулах нь зүйтэй. Хоёрдугаарт, дэлхийн улс орнуудын баялагын сангуудын ерөнхий зарчим болон тэдгээрийн туршлагуудыг тусган боловсруулсан “Сантиагогийн зарчим”-д тусгагдсан сангуудын хөрөнгө оруулалтын төрлүүдийг хуулийн төсөлд тусгах боломжтой. Гуравдугаарт, зарим тайлангуудыг гаргах давтамж нь улирлаар, бүр сар бүрээр ч байсан болно.

Хуулийн төсөлд санхүүгийн хөрөнгийг удирдах бусад боломжуудын талаар ч тусгах нь зүйтэй. Жишээлбэл, санхүүгийн зуучлагчаараа Монголбанкыг ажиллуулах, хөндлөнгийн олон улсын байгууллагыг ашиглах эсвэл Сангийн яамны дотоодын удирдлагыг хэрэгжүүлэх талаар хуулийн төсөлд тусгаж болно. Хуулийн төсөл нь бүхий л боломжит хувилбарыг сонгож болхуйц уян хатан байх шаардлагатай. Өмнөх тэмдэглэлд ч үүнтэй холбоотой зөвлөмжүүдийг тусгасан ба тэдгээрийг товчилвол:

• Төсвийн тогтворжуулалтын сангийн хөрөнгийг удирдардахад хөрөнгө оруулалтын оновчтой шийдвэр гаргах, түүнийг хэрэгжүүлэх, эрсдэлийг хянах, хөрөнгө оруулалтын бодлогыг тодорхойлоход щаардлагатай бүтцийг хангасан ил тод, тодорхой институцийн тогтолцоог бүрдүүлэх шаардлагатай байна.
• Сангийн яам нь төсвийн тогтворжуулалтын сангийн хөрөнгийг удирдах санхүүгийн зуучлагчаараа Монголбанк эсвэл гадны зохицуулагчийг сонгох ба түүний үйл ажиллагааны ерөнхий зохицуулалтыг бий болгоно. Энэхүү үйл ажиллагаа хариуцсан зохицуулагч нь тогтворжуулалтын сангийн хөрөнгийг удирдахдаа Засгийн газрын нэрийн өмнөөс ажиллана.
• Үйл ажиллагаа хариуцсан зохицуулагч нь сангийн яамнаас гаргасан холбогдох зөвлөмжийг (“Хөрөнгө оруулалтын зааварчилгаа”) баримтлан ажиллана. Тус зааварчилгаагаар үйл ажиллагаа хариуцсан зохицуулагч нь өөрт оногдсон үүрэг, хариуцлагаа үнэн зөв, төгс хэрэгжүүлэхэд тохиромжтой байх нөхцөл, шаардлагуудыг тодорхойлж өгнө.

Мөнгөн хөрөнгийн удирдлага

Мөнгөн хөрөнгийн удирдлагын зохицуулалт нь санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийн тухай хуулийн төсөлд тодорхой тусгагдаагүйн дээр ер нь тус хуулийн төсөлд тусгах шаардлагагүй гэж үзэж байна. Мөнгөн хөрөнгийн удирдлага нь өрийн удирдлагатай зайлшгүй холбоотой хэдий ч төсвийн гүйцэтгэлийг хангах үндсэн үүрэгтэй тул энэхүү асуудлыг тус хуулийн төсөлд биш, Нэгдсэн төсвийн тухай хуульд тусгах нь зүйтэй. Өмнө нь дурдсанчлан хуулийн төсөл боловсруулах ажлын хэсэг нь тэргүүн ээлжинд санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийн удирдлагын харилцаанд гарч ирэх ерөнхий бодлогын асуудлуудыг хуульчлах уу, эсвэл тус харилцаанд тохиолдох бүх л нарийвчилсан зохицуулалт тус бүрийг хуульчлах уу гэдгээ шийдвэрлэх шаардлагатай. Хэдий тийм боловч хуулийн төслийн холбогдох хэсэгт дараах зөвлөмжийг гаргая. Нэгдүгээрт, мөнгөн хөрөнгийн удирдлагыг хэрэгжүүлэх хэсгийг Сангийн яамны бүтцэд бий болгох. Энэ нь өрийн удирдлагын хэлтэс байж болох хэдий ч тухайн асуудлыг тусгайлан хариуцсан мэргэжилтнийг томилох шаардлагатай. Хоёрдугаарт, мөнгөн хөрөнгийн удирдлагын асуудал нь санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийн удирдлагын салшгүй нэг хэсэг хэдий ч түүнээс илүүтэйгээр эдийн засгийн бодлогын нэг гол түлхүүр юм. Тухайлбал, зарим зарлагыг санхүүжүүлэхэд төгрөгийн нөөц хүрэлцэхгүй тохиолдолд гадаад валютыг төгрөгөөр солих шаардлага гарч ирнэ. Гэвч энэ нь төгрөгийн бусад валюттай харьцах ханшийг чангалах магадлалтай тул анхнаасаа зарлагын санхүүжилтийн хуваарийн тооцоолол болон дансанд байршуулах мөнгөн хөрөнгийн бүтцийг тодорхойлсон байх шаардлагатай. Гуравдугаарт, ихээхэн хэмжээний мөнгөн хөрөнгийн шилжүүлэг нь санхүү болон төсвийн асудал хариуцсан байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр хийгддэг байх шаардлагатай.

Дээр дурдсан асуудалтай холбоотойгоор дотоод санхүүгийн зөвлөлтэй болох нь зүйтэй гэж үзэж байна. Тус зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд өрийн удирдлагын хэлтэс, ирээдүйд үүсгэн байгуулагдах улсын баялагын сангийн хэлтэс болон сангийн яамны бусад төлөөлөгчид байна. Ингэснээр сангийн яамны дотоод хэлтсүүдийн үйл ажиллагааны уялдаа холбоо сайжирч, улмаар мөнгөн хөрөнгийн томоохон хөдөлгөөн, дансны болон санхүүгийн мэдээллээр сангийн сайдыг тухай бүр түргэн шуурхай хангах боломжтой болно. Түүнчлэн энэхүү зөвлөлийг үүсгэн байгуулснаар Сангийн яамны нэрийн өмнөөс газар, хэлтсүүдийн гаргаж буй шийдвэрүүдийн хариуцлагыг өндөржүүлэх боломжтой. Зөвлөлийн аливаа мэдээлэл, хэлэлцүүлэг, зөвшилцлүүд нь протоколд тусгагдан үлдэнэ. Уулзалтын давтамж нь санхүүжилтийн үйл ажиллагааны хугацаатай уялдах шаардлагаатай.

Банкуудын эрсдэл болон санхүүгийн үзүүлэлтүүдийг хэрхэн ангилах талаар нарийвчилсан шалгууруудыг хуулийн төсөлд оруулах нь зүйтэй.. Хуулийн төсөлд “Монголбанкнаас тогтоосон шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангасан арилжааны банкинд хадгаламж байршуулна” гэсэн боловч эрсдэлийн үнэлгээ, хөрвөх чадвар, төлбөрийн чадвар гэх мэтчилэн ямар үзүүлэлтэд шалгуур тавих талаар тусгаагүй байна. Түүнчлэн “арилжааны банкинд байршуулах мөнгөн хадгаламжийн үлдэгдэлийн дээд хэмжээ нь тухайн банкны нийт активын 5 хувиас хэтрэхгүй” гэсэн хэдий ч нийт хэдий хэмжээний эх үүсвэрийг арилжааны банкинд байршуулж болох талаар тусгаагүй байна.

Засгийн газрын зээллэгийн талаарх олон нийтийн дунд үүссэн бусад санал, бодлыг авч хэлэлцэх нь зүйтэй. Өрийн удирдлагын стратегийг дунд хугацаанд хэрэгжүүлэхдээ дотоодын өрийн зах зээлийг хөгжүүлэх, дотоодын компаниудад жишиг хүүг тогтоох асуудлыг голчлон анхаарах шаардлагатай. Нөгөө талаас богино хугацааны өрийн удирдлагын стратеги нь эдийн засгийн тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлөх эдийн засгийн болон санхүүгийн асуудлуудыг анхаарах шаардлагатай. Жишээлбэл, олон улсын бонд гаргаснаар валютын ханшийн чангаралтай холбоотой асуудал илүү хурцадмал болно. Олон улсын зах зээл дээрээс босгосон хөрөнгийг дотоодын зах зээлд оруулахад ихээхэн хэмжээний валютыг төгрөгөөр солих шаардлагатай ба энэ нь валютын ханшийн тогтвортой байдалд ихээхэн сөрөг нөлөө үзүүлнэ. Иймд олон улсын бонд гаргахын давуу тал нь өнөөгийн байдлаар сайн харагдахгүй байна. Бодлогын түвшинд эхний ээлжинд дотоодын зах зээлд, дараагийн шатанд олон улсын зах зээлд бонд гаргахыг бодолцох нь хамгийн зөв шийдвэр гэж үзэж байна.

Олон улсын зах зээлд Монгол Улсын Засгийн газрын бондын жишиг хүү тогтоогүй байх нь дотоодын компаниуд олон улсын зах зээл дээрээс үр ашигтайгаар хөрөнгө босгоход сөргөөр нөлөөлөх магадлалтай. Ийм зүйл болох магадлал маш өндөр. Гэхдээ ойрын хугацаанд гагцхүү үндэсний томоохон компаниуд болон Засгийн газрын баталгаа бүхий төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд л олон улсын зах зээл дээрээс хөрөнгө босгох боломжтой байна. Иймд жишиг хүү нь ойролцоо зээлжих зэрэглэлтэй томоохон уул уурхайн компаниудын гаргасан бондын хүүтэй төстэй байдаг. Жишээлбэл, дэлхийн зэсийн хамгийн том орд гэгддэг Чили улсын төрийн өмчит Коделко компани анх бонд гаргахад Чили улсын олон улсын зах зээлд гаргасан бондын жишиг хүү гэж байгаагүй хэдий ч амжилттайгаар бонд гаргасан.

Шинээр бий болох санхүүгийн хөрөнгө, өрийн удирдлагын тухай хууль нь Засгийн газрын санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөртэй холбоотой бусад зохицуулалтуудтай нарийн уялдаа холбоотой байх шаардлагатай. Жишээлбэл, тус хуулийн төслийг Засгийн газрын өрийн стратеги, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль болон Хүний хөгжил сангийн тухай хуулийн хэрэгжилт, Төсвийн тогтворжуулалтын сангийн зохицуулалт зэрэгтэй уялдуулах нь зүйтэй.

III. ДАРААГИЙН ШАТАНД

• Төсвийн процессыг улсын баялагын сангийн удирдлага, өрийн удирдлага, мөнгөн хөрөнгийн удирдлага зэрэгтэй уялдуулан явуулах боломж, чадавхийг нэмэгдүүлэх үүднээс Сангийн яамны холбогдох газар хэлтсүүдийн бүтцийг өөрчлөх.

• Улсын баялагын сангийн удирдлагатай холбогдох институцийн зохицуулалтын арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулах.

• Бодлогын болон үйл ажиллагааны гарын авлага бэлдэх. Энэхүү үйл ажиллагааны гарын авлага нь хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагаатай холбоотойгоор Сангийн яам болон Монголбанкнаас баримталж буй бодлого, тэдгээрийн туршлагыг нэгтгэн, нэгдмэл бүтцийг бий болгох зорилготой байна.

• Төсвийн тогтворжуулалтын сан, болзошгүй өр төлбөрийн сан зэрэг тусгай сангуудын хөрөнгө оруулалтын бодлогыг тодорхойлох.

• Монгол Улсын Засгийн газрын өрийн стратегийг боловсруулах.