Хөгжиж байгаа орнуудын орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх нь

ОУВС ын гүйцэтгэх зөвлөл орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх талаар хэлэлцэн материалын албан бус орчуулга

Хураангуй. 2011 оны 3 сарын 2-нд Гүйцэтгэх зөвлөл энэ асуудлаар нарийвчлан хэлэлцэж, тулгуур бичиг баримтыг хэвлэх зөвшөөрлийг олгов.Захирлууд нийтдээ ерөнхий зарчим, зөвлөмжүүдийг хүлээн зөвшөөрч, гишүүн орнуудын өвөрмөц нөхцөл байдлыг тооцсоны үндсэн дээр зохистой, дэс дараалсан төлөвлөлтийн дагуу реформууд хийх нь зүйтэйг онцлон тэмдэглэсэн юм.

Мөн Сангаас гишүүн орнууддаа үзүүлж байгаа зөвлөгөө, техник туслалцаа үзүүлэх талаар мэргэжлийн өндөр түшинд ажиллаж байгааг тэд дүгнэж сайшаав.Түүнчлэн хөгжиж байгаа орнууд өөрсдийн  хэрэгцээгээ хангах дотоодын орлогыг бий болгох зорилтыг хангахад нь Сан чухал үүрэгтэй гэдгийг Захирлууд онцлон  тэмдэглээд Сангийн техникийн туслалцаанд ихээхэн ач холбогдол өгч байгаагаа илэрхийллээ.  Тэргүүлэгчдийн саналыг хавсаргав.

АНУ-ын төлөөлөгчдийн тэргүүний зүгээс тулгуур баримт бичиг ач холбогдолтой болсныг сайшаахын зэрэгцээ  “орлого бүрдүүлэлтийг эрчимжүүлэх төлөвлөгөө”-г хийхдээ  нэг хэв, янзаар боловсруулсан арга хандлагыг ашиглах нь хангалтгүй юм гэдгийг онцлон тэмдэглэв. Мөн тэрээр улс болгоноор орлогын төлөвлөлтийг хийх, саналын дагуу дахин их хүч чармайлт гаргах хэрэгтэйг тэмдэглэн хэлэв.  Түүнчлэн Иранийн төлөөлөгчдийн тэргүүн тулгуур хандлага нь нэмэлт орлоготой хөгжингүй орнуудад л зориулагдсан байна гэдгийг нэмж хэлсэн. Төлөөлөгчдийн тэргүүн нь татварын реформын хэмжүүрийг улс орны өвөрмөц нөхцөл байдалд тохируулан ашиглах шаардлагатай гэдгийг зөвлөлд санууллаа. Татварын реформын гол зорилго бол засгийн газрын орлогыг нэмэгдүүлэх явдал боловч түүний зарцуулалтад нөлөөлөх нөлөөлөлүүд болон  үр ашигтай байдал, урт хугацааны өсөлтийн үр дагаварыг тооцоолох, энэ тал дээр анхаарахыг захирлууд онцолж байна. Ингэхдээ татварын болон зарлагын системийг бүхэлд нь авч үзэх хэрэгтэй. Татварын сайн засаглалтай болох, татвар төлөгчид татварын хуулийг сайн дураараа хэрэгжүүлдэг болоход татварын болон зарцуулалт тал хооронд уялдаатай гэдгийг тэмдэглэсэн.Ядуурлын эсрэг нийгмийн хамгаалал, түүний дотор нийгмийн суурь хэрэглээний зарцуулалт үүнд хамаарна.

Хөгжиж байгаа оронд орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхдээ тэнцвэрт (татварын орлого ба татварын зарлага) байдлыг анхаарах хэрэгтэй байгааг Египедийн төлөөлөгчдийн тэргүүн хэллээ. Хөгжиж буй олон оронд  орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх чухал үйл явц өрнөж байгааг тэмдэглэв.

Чухал шийдвэрлэх асуудлууд байгаа хэдий боловч нэмэгдсэн өртгийн албан татвар, гаалийн татвар, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар болон хувь хүний орлогын албан татвараар дотоодын орлогыг нэмэгдүүлэх ихээхэн боломж олон оронд байна.Цаашид боломжийг ашиглахын тулд ил тод байдлыг дэмжих, өндөр түвшнийхний хувьд улстөрийн үүрэг, хариуцлагатай байх нь ач холбогдолтой гэдгийг захирлууд тодруулан хэлэв.Дунд хугацааны санхүүгийн ажлын хүрээгээр дамжуулан улсын санхүүгийн менежментийг бэхжүүлэх болон бие даасан байдлыг хүндэтгэх, дэмжих нь эн тэнцүү ач холбогдолтой гэдгийг гишүүн  хүлээн зөвшөөрсөн. Татварын албаар дамжуулан орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх бололцоотой гэдгийг ИБУИНВУ-ын төлөөлөгчдийн тэргүүн онцлон хэлсэн. Гэхдээ хөгжиж буй орнуудын хувьд татварын албыг дайчлан ажиллуулах боломж хязгаарлагдмал байгааг гишүүн тодотгов. Орлогыг нэмэгдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой татвар төлөх нийгмийн сэтгэлгээг төлөвшүүлэх, том татвар төлөгчийн албыг бэхжүүлэх нь зүйтэй гэж гишүүн хэллээ. Тулгуур баримт бичигт дурьдагдсан өргөн цар хүрээтэй стратеги нь татвар ба гаалийн бодлого, татвар ба гаалийн  албаны шинэчлэлтээр дамжуулан засгийн газрын орлогыг тоо хэмжээний болон чанарын хувьд тогтвортой нэмэгдүүлэх үндсэн нөхцлөөр хангаж байна гэж захирлууд үзлээ.

Хөгжиж байгаа орнуудын татварын бодлогын гол асуудлуудын талаар өргөн хүрээтэй, дэлгэрэнгүй ярилцлага хийсэн явдалд  захирлуудын зүгээс талархал илэрхийлсэн. Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар нь орлогын үр ашигтай эх үүсвэр гэдэг нь батлагдаж байгааг тэмдэглэв. Татварын хуулийг хэрэгжүүлж, татварын суурийг өргөтгөснөөр цаашид энэ татварын орлогыг нэмэгдүүлэх нөөц бололцоо олон оронд бий. Ираны төлөөлөгчдийн тэргүүний зүгээс нэмэгдсэн өртгийн албан татвар нь өсөн нэмэгдэх татвар  биш үү гэсэн лавлагаанд энэ татварын ногдуулалтын талаар хийсэн олон тооны судалгаанд үндэслэн ажилтаны зүгээс хариу өглөө.Ираны төлөөлөгчдийн тэргүүн өөрийн туршлагад үндэслэн Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар нь урвуу татвар гэсэн хатуу байр суурьтай байсан. Иймээс энэ асуудалтай холбогдуулан нэмэгдсэн өртгийн албан татварын орлого талаас болон ядуурлыг бууруулахын тулд нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хэрэглэх асуудлууд хооронд чухал уялдаа холбоо байгаа эсэхийг шинжилж, тайлбарлах болно.

 

Зарим орны төлөөлөгчид /Герман, Хятад, Скандинавийн орнууд / хөгжиж буй орнуудын хувьд орлогыг нэмэгдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд ил тод байдлыг бэхжүүлэх хэрэгтэй гэдгийг илэрхийлэв.Зарим орны хувьд хамгийн баян, нөлөө бүхий хэсэг татвараас зугтах, татвар төлөхөөс зайлсхийж, хамгийн бага хувь хэмжээгээр татвар төлж байгааг захирлууд шүүмжлэв.Зөвхөн засгийн газрын орлогыг нэмэгдүүлэхэд анхаарах бус, татварын системийг илүү ил тод, шудрага болгоход хүчин чармайлт тавих хэрэгтэй байна. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын чөлөөлөлтүүдийг улс улсаар нь авч хэлэлцэх ёстойг Британы төлөөлөгчдийн тэргүүн тэмдэглэв. Улс орны өвөрмөц онцлогод тохирсон чөлөөлөлт байх ёстойг гишүүн зөвшөөрөөд татварын амралтын эсрэг байж, үүнийг үе шаттайгаар арилгах талаар Сангийн гишүүдэд зөвлөв.Татварын чөлөөлөлтүүд болон давуу эрх олгосон татварын гэрээнүүд нь татварын орлого нэмэгдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд хүндрэл учруулж, татвараас зайлсхийх явдыг бий болгодог. Тогтвортой хөгжлийн стратегитэй уялдуулан урамшууллыг оновчтой, үндэслэл сайтай  болгох, цаг хугацаанаас хамааруулан үе шаттай багасгахад ихээхэн хүчин чармайлт гаргах хэрэгтэйг тэмдэглэв.Татварын зардал ба үр ашигтай байдлыг тодорхойлох, үнэлгээ өгч ажиллахыг  захирлууд ажлын хэсэгт даалгасан.

 

Төсөв гадаад худалдааны татварын орлогод тулгуурладаг байсан нь багасч дотоодын татвараар түүнийг нөхөх хандлага бий болж байгаад Захирлууд таатай хандаж байна. Ираны төлөөлөгчдийн тэргүүн ч бас үүнтэй санал нэгтэй байлаа.Хөгжиж байгаа орнуудын хувьд олон улсын татварын үүрэг, ач холбогдол өсч байгааг Захирлууд онцлон тэмдэглэлээ.Хөгжиж байгаа орнуудын бүс нутгийн хамтын ажиллагаа орлого нэмэгдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд чухал болохыг Францын төлөөлөгчдийн тэргүүн хэллээ.Мэдээлэл харилцан солилцох, бүс нутгаар бүлэг болон ажиллах зэргээр олон улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлснээр хөгжиж буй орнуудын татварын бааз суурийг бэхжүүлэх, хамгаалахад туслаж чадна. Хөгжиж  байгаа орнуудад мэдээлэл олж авах талаар илүү их судалгаа шинжилгээ хэрэгтэйг Иран, Германы төлөөлөгчдийн тэргүүнүүд нэмж хэлсэн юм. Түүнчлэн илүү тодорхой, улс орон даяар хийх судалгаа шинжилгээ хэрэгтэйг хоюул тэмдэглэн хэлсэн.Татварын реформын бэлтгэл ажиллагаанд сургалт, семенар, урт хугацааны зөвлөх үйлчилгээ амин чухал гэж үзлээ.Орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд зориулсан Сангийн техник туслалцааг Хятадын болон манай төлөөлөгчдийн тэргүүнүүд илүү дэмжиж байсан.  Орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд зориулсан Сангийн техник туслалцаа ач холбогдол ихтэйг захирлууд тэмдэглээд дэмжсэн юм.

Байгалийн нөөцийн татварын хувьд энэ татвараар орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх талаар хэлэлцэхийг зарим орны төлөөлөгчдийн тэргүүнүүд дахин давтан хэлж байсан. Орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд шинэ шалгуур, хэмжүүрүүд тухайлбал “тооцоолсон тогтворжуулалтын сан”-г бий болгох нь чухал үүрэгтэйг ажлын хэсгийн зүгээс нэмж хэллээ.Мөн хөгжиж буй олон орны хувьд байгалийн нөөцийн татвар ил тод, үр ашигтай байхын чухлыг онцлов. Энэ асуудлаар илүү нухацтай ярих боломж олдоно гэж найдаж байгаа юм.

Хөгжиж буй орнуудад орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх ажлын тайлан. Бэлтгэсэн Ноён Чой, Ноён Лее, Ноён Перейра (Бэлтгэл ажил)

Гүйцэтгэх зөвлөлийн хурал 2011.03.02

Дээд түвшинд хүчтэй, тогтвортой улстөрийн үзэл бодолтой байх, чадварлаг татварын алба, өөрчлөлт шинэчлэлтийн үйл явц. Энэ бүгдийн тусламжтайгаар хамгийн бага орлоготой байгаа орнууд зарлагын их хэмжээний хэрэгцээгээ хангах нэмэлт орлогыг бүрдүүлнэ.Энгийн, ойлгомжтой татварын хууль, чадварлаг  удирдлага, гүйцэтгэх ажилтнуудтай татварын болон гаалийн албатай байх нь орлого нэмэгдүүлэхэд туйлын чухал.

Хөгжиж байгаа орнуудад “татварын удирдлага бол татварын бодлого юм” гэсэн ойлголт байдаг ба энэ нь орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд учрах гол эрсдэл  нь системдээ болон хуульд биш, алба үүргээ гүйцэтгэх болон хуулийг албадан хэрэгжүүлэх ажиллагаанд байгаа гэсэн үг юм.Иймд тогтвортой улстөрийн бодлоготой байх, авилгыг таслан зогсоох, татварын удирдлагын шинэчлэлт хийхэд анхаарлаа хандлуулах хэрэгтэй байна.

Бид татварын системийг үнэлэхдээ зарлагын санхүүжилтийг авч үзэх нь шудрага ёсонд нийцнэ.Татварын системийн өсөн нэмэгдэх шинж чанар нь татварын тэгш бус байдлыг бууруулахад төдийлөн үр дүнтэй биш.  Татварыг тодорхой түвшнээс дээш өсгөн нэмэгдүүлэх нь эдийн засагт гажуудал гарган, татвараас зайлсхийх нөхцөл бүрдүүлж орлогын суурийг багасгана. Иймээс орлогыг дахин хуваарилах зорилготой татварын системийн зарцуулалтын гол үүрэг нь орлогыг үр ашигтайгаар тодорхой түвшинг хүртэл нэмэгдүүлэх явдал юм.Энэ нөхцөл байдлын дагуу татварын зарцуулалтад олон нийт хяналт тавих, татварын зарцуулалтад хийх дүн шинжилгээг илүү өргөн хүрээгээр, тогтмол хийх хэрэгтэй. Татвар төлөх нийгмийн сэтгэлгээг төлөвшүүлэх , оновчтой зүйлд мөнгөө зарцуулах зэргээр зарлагын мөн чанар, менежментийг  сайжруулах хүчин чармайлтууд  гарч байгааг бид  харж байна.

Татварын засаглалтай байж, хуулийн хэрэгжилтийг сайжруулснаар илүү өргөн хүрээтэй төрийн байгуулалтыг бий болгоход   чухал хувь нэмэр оруулна. Зарим байгалийн нөөцөөр баян орны засгийн газрууд орлогыг бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхийн тулд илүү орлого төвлөрүүлэх чадварлаг төрийн байгууллагууд үүсгэн бий болгоход бусад оронтой харьцуулахад бага анхаарал хандуулж байна. Үр дүнд нь  асуудал эзэнгүйдэж, хүмүүс засгийн газартаа итгэх итгэл нь алдарч байгаа юм. Иймээс татвар нь зөвхөн орлогыг бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх төдийгүй 73 дугаарт дурьдсаны дагуу сайн төрийг бий болгоход чухал ач холбогдолтой юм. Үүний дагуу байгалийн нөөцөөр баян орнуудын хувьд “Хавсралт 7.байгалийн нөөцийн татвар.” –т зааснаас илүү татварын зарчмуудыг нарийвчлан боловсруулахыг дэмжиж байна. Мөн Олборлох Салбарын Ил тод Байдлын санаачлага –ыг ашиглаж, засаглал, бүртгэл тооцоог сайжруулах явдлыг дэмжиж байна.

ЭЗХАХБ-ын татварын үр ашгийн судалгаагаар өсөлтөд хамгийн бага хор нөлөө үзүүлэх татвар бол хөрөнгийн татвар бөгөөд удаах байранд хэрэглээний албан татвар, хувь хүний орлогын албан татвар, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар орж байна.  Хөгжиж байгаа оронд хамгийн тохиромжтой татварыг тогтолцоог бүрдүүлэхэд ямар дарааллаар, ямар түвшнээр татваруудыг бий болгох вэ? Татварын онол нь бодит байдалтай хэрхэн нийцэж байгааг илүү сайн ойлгох сонирхолтой байна. Хөрөнгийн татварын үр ашигтай байдал нь хөрөнгө эзэмших эрхийг баталгаажуулахад оршино.Хөрөнгийн эзэмших эрх нь хөгжлийг бий болгох урьдач нөхцөл гэж үздэг. Дунд хугацаанаас урт хугацаанд өсөлтийг бий болгох, орлогыг нэмэгдүүлэхэд кадастрыг бий болгон бэхжүүлэх чухал ба энэ нь хөгжиж байгаа орнуудын улстөрийн уур амьсгал, нөхцөл байдлаас шалтгаалдаг.

Гаалийн  болон дотоодын татварын албадын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх зэргээр орлогын байгууллагуудыг нэгдэж ажиллах нь зүйтэй гэж үзэж байна.Мөн орлогын албад дотроо удирдах болон гүйцэтгэх үүргийг тусгаарласнаар үнэлгээ, мониторинг, хяналтаар хангах нөхцөл бүрдэнэ гэж итгэж байна. Удирдах үйл ажиллагаа оновчтой бол албаны шинэчлэлтийн үйл явцыг хялбаршуулахын зэрэгцээ дунд болон урт хугацааны бодлогыг үр ашигтайгаар хэрэгжүүлдэг. Түүнчлэн хөгжиж байгаа орнуудын хувьд Орлогын албад оновчтой байх нь татварын албаны хязгаарлагдмал нөөцийг оновчтой хуваарилахад тустай.Тухайлбал Номхон далайн орлого багатай орнууд.

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хууль оновчтой болгох, түүний хэрэгжилтийг хангах нь орлогын нөөц бололцоог бүрэн дүүрэн ашиглахад чухал ач холбогдолтой гэж үздэг. Номхон далайн орлого багатай орнуудын туршлагаар, дэлхийн нийтийн хямралын үеэр дотоодын бараа үйлчилгээний гадаад эрэлт буурснаар санхүүгийн болон  гадаад асуудлуудыг бий болголоо.Иймээс одоо байгаа туршлагад тулгуурлан НӨАТ нилээд өндөр босготой, нэг хувь хэмжээтэй, өргөн суурьтай байхыг дэмжиж байна. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын ногдуулалт, хяналт шалгалт зэрэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын асуудлаар Сангийн техник туслалцаа үзүүлэхийг дэмжиж байна.

Хос орлогын татварын систем нь хөдөлмөрийн орлогод өсөн нэмэгдэх хувь хэмжээгээр, хөрөнгийн ба хөрөнгө борлуулсны орлогод бага, тогтмол хувь хэмжээгээр ногдуулдагийн давуу тал нь татварын суурийг өргөтгөдөг явдал юм.Гэвч энэ нь жижиг компаниудад ихээхэн сөрөг үр дагавартай, ялангуяа нөхөрлөлийн хувьд. Тэд хөдөлмөрийн орлогыг хөрөнгийн ба хөрөнгө борлуулсны орлогод шилжүүлдэг байна.Хэрэв жижиг компаниудын хөрөнгийн ба хөрөнгө борлуулсны орлогыг шалгуур үзүүлэлт тогтоох замаар тодорхойлох арга бий бол хөгжиж байгаа орнуудад хос орлогын татварыг зөвлөмөөр байна.

Иймд хос татварыг боловсронгуй болгох, илүү өргөн хүрээнд ашиглахыг бид дэмжиж байна.

Бид агаарын бохирдлын татвар нь ихээхэн ирээдүйтэй гэж үзэж байгаа боловч хөгжиж байгаа орнуудад хэрэгжүүлэх боломж, улстөрийн хүсэл зоригоос шалтгаалах зүйл гэж үзэж байна. Агаарын бохирдлын татвар нь орлого нэмэгдүүлэхээс илүүтэй урт хугацааны бүтцийн шинэчлэлтийг дэмжсэн татвар юм. Тиймээс агаарын бохирдлын татварыг хүчингүй болгох ёсгүй гэж үзэж байна

Өндөр хөгжилтэй болон хөгжиж  буй орнуудын хоорондох олон улсын хамтын ажиллагаа нь орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх чухал ач холбогдолтой. Хөгжиж буй орнууд болон өндөр хөгжилтэй орнууд урт хугацаанд тогтвортойгоор бие биеэ танин мэдэж,

харилцан бие биедээ хүндэтгэлтэй харилцсанаар амжилттайгаар хамтран ажиллах болно.

Орлого бүрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх нь зөвхөн нэг улсын асуудал биш юм. Энэ нь өндөр хөгжилтэй ч бай, хөгжиж буй орны хувьд ялгаагүй асуудал билээ.Зөвхөн тусгайлсан нэг орны техник туслалцаанаас илүүтэй Сангийн хөтөлбөр дэх орлого бүрдүүлэлтийг эрчимжүүлэх талаар хоёр талт, олон талт хяналттай хүсэлтийг илүүтэй дэмжинэ.